Bahar mevsiminin ilk günlerini yaşadığımız bu günleri Behçet Necatigil “Kır Şarkısı” adlı şiirinde
…….
Yere yüzükoyun uzanıyorum
Toprakta bir telâş, bir telâş
Karıncalar ötedenberi dostum.
……. diyerek sere serpe uzandığı yerin baharla birlikte yaşadığı değişimi bu şekilde dile getirirken Mevlana tabiattaki hareketliği bakın nasıl anlatır:
“Gök, gürleyerek davul çalar! Artık, tabiatın cüz’i de, küllü de dirilmiştir! Ağaçların gönüllerine, güllerin burunlarına hoş bahar kokuları gelir! Bahar gelir, menekşe kalkıp süsenin yanına varır. La’l rengi elbiseler giyen gül sevdalanır da kaftanını yırtar. Sümbül yasemine ‘Merhaba, seni saygı ile selamlarım!’ der. Yasemin de ‘Ey nazik dost, ben de seni candan selamlarım!’ der. Ekşi suratlı kış geçer gider. O zevki, neşeyi kaçıran soğuklar yok olur. Sevdalı nergis sahralara dalar da çimenlere göz kırpar. Çimenler onun gönlünden geçeni anlar da ‘Ferman senindir, ne istersen yap!’ der. Karanfil de söğüt ağacına ‘Sana ümit bağladım’ der. Söğüt de ‘Ben pınar eviyim, benimle yalnız kalmak istiyorsan, buyur içeri!’ diye onu davet eder. Üveyk kuşu ‘Kü, kü, o sevgili nerede, nerede, onu arıyorum?’ diyerek bahçeye gelir. Güzel sesli âşık bülbül de ‘Görmüyor musun; aradığın burada!’ diye gülü gösterir.”
Halkımız ise tabiatın uyanışını büyüleyici iki kelimeyle dile getirir: “Cemre düştü. “ der
Cemre kelimesi Arapça kökenli bir kelimedir. Cemre kelimesinin sözlük anlamı kor yani ateştir. Asırlardan beri halk arasında sıcaklığın artması olarak bilinen Cemrenin ilkbahar başlamadan hemen önce 7 gün arayla 19-20 Şubat havaya, 26-27 Şubat suya ve 5-6 Mart tarihinde toprağa sırasıyla düştüğüne inanılır.
Evet, bu düşen cemreler sayesinde hava, su ve toprak ısınıp tabiat bütün neşesiyle arzı endam ederken biz gönüllerimize ne zaman ve nasıl düşüreceğiz sevginin, saygının, dostluğun korunu, ateşini ve ne zaman bileceğiz doğruluğun dürüstlüğün, mertliğin kıymetini? Kayıp giden yıldızlar kadar parlak değerlerimizi bir bir yeniden kazanmak için bir büyük gayretin içinde olmazsak korkarım dünyamız karanlık bir girdap gibi bizi kendi merkezine doğru hızla çekerek insanlığımızı rehin alacak.
Sayıca çok olduğumuz bu dünyada nitelikten yoksun bir sürü gibi haftalık tur programlarıyla kâh bir yerden bir yere uçacak kâh dolaşıp duracağız kendi eksenimizin etrafında. Nerden nereye bu yolculuk? Peki, şimdi nerden çıktı bu can sıkıcı sorular, bu güzel mart başlangıcında? Oysa bak ne de güzel olmuş parklar bahçeler, kırlar- vadiler; ne de güzel ötüyor sesine ve kendine hasret kaldığımız bülbüller?
Sahi ya, ne kadar şansızmışız, hâli pür melâlimizi anlayacak ya da anlatacak bir bülbülümüz dahi yok. Hâlbuki 1920’li yıllarda bir paltosu bile olmayan büyük şair Mehmet Akif ‘in en azından sohbet edeceği bir bülbülü varmış.
Bursa’nın işgalinden 2 gün sonra 12 Temmuz 1920’de Hâkimiyet-i Millîye gazetesi “Bahtsız Bursa” başlıklı bir yazı ile Yunanlıların burada yaptıkları vahşeti gözler önüne serer. Yazıda şöyle denmektedir:
“...Bahtsız Bursa, artık altı yüz senedir gönül verdiği Türkün sesinden uzak yabancı bayrakların gölgesinde sıtmalı bir halde kurtuluş yolunu bekliyor. Kara Osman’ın, Keşişin yamaçlarına yüksekten bakan türbesi artık bu, yeşil Türk beldesine başını uzatamaz. Başının üstünde parlayan bir Yunan satırı asılı. Günde beş defa bu fâni, toprak adamlarına ilk ümit sesini veren vakur minareler, minarelerinde cihat hutbeleri okunan camiler belki bir keyif için, bir eğlence için atılan bomba ve silâh seslerinin aksiyle inliyor. Nilüfer Sultan’ın asırlardır sönmeyen aşk fısıldayan türbesi, şimdi harap bir mezarlıktan başka bir şey değil, belki de bir penceresi bir Ayasofya eder denen Türk mabetleri yıkılıyor.”
İşte bu olay karsında tek ve en etkili silahı olan kelimelerinin gücüne sığınan Akif edebiyatımıza farklı bir “Bülbül” şiiri miras bırakır. Gelin birkaçsatırını birlikte okuyalım.
Eşin var, âşiyanın var, baharın var ki beklerdin;
Kıyâmetler koparmak neydi, ey bülbül, nedir derdin?
O zümrüd tahta kondun, bir semâvî saltanat kurdun;
Cihânın yurdu hep çiğnense, çiğnenmez senin yurdun,
Bugün bir yemyeşil vâdi, yarın bir kıpkızıl gülşen,
Gezersin, hânümânın şen, için şen, kâinatın şen.
…………
Benim hakkım, sus ey bülbül, senin hakkın değil mâtem!
Şair sıkıntıdadır, dertlidir. İçinde bulunduğu bu melun durum karşısında taşıdığı sorumluluğun farkındadır. Zira atalarından kalan bu kutsal vatan toprağı Yunan askerlerinin ayakları altında inim inim inlemektedir. Ancak derdini ummanlara dökmeyip “Bülbül”(1) üne anlatan Mehmet Akif, yeise düşmeden Milli Mücadele uğrunda kalemini daha da keskinleştirmeye kararlıdır.
Aslında Akif’in kalemi keskinliğini yılardır Türk’ün üzerine “tek dişi kalmış bir canavar” gibi saldıranların karşısında, sarsılmaz bir iman ve mücadele kalesi gibi dimdik durmayı, Balkan Harbinde ve Çanakkale Destanını yazdığımız günlerde, zaten göstermişti. Mesela; Cenk Şarkısı adlı şiirini (1912) Balkanları boynu bükük terk ettiğimiz yıllarda yazmıştı.
Yurdunu Allâh’a bırak, çık yola:
”Cenge!” deyip çık ki vatan kurtula.
Böyle müyesser mi gazâ her kula?
Haydi levend asker, uğurlar ola.
“Balkan’ı bildin mi nedir, hemşeri?
Sevgili ecdâdının en son yeri.
Bir sıla isterdin a çoktan beri
Şimdi tamam vakti… uğurlar ola
(1915) Çanakkale Zaferimizi anlattığı o muhteşem destan ise Mimar Sinan’ın Selimiye’si gibi eşsiz bir anıt olarak edebiyatımızın zirvesinde yerini almıştır.
Şu boğaz harbi nedir? Var mı ki dünyâda eşi?
En kesîf orduların yükleniyor dördü beşi,
-Tepeden yol bularak geçmek için Marmara'ya
Kaç donanmayla sarılmış ufacık bir karaya.
Ne hayâsızca tehaşşüd ki ufuklar kapalı!
Nerde - gösterdiği vahşetle " bu : bir Avrupalı "
Dedirir - yırtıcı his yoksulu, sırtlan kümesi.
Varsa gelmiş, açılıp mahbesi yâhut kafesi!
Vurulup tertemiz alnından, uzanmış yatıyor,
Bir hilâl uğruna, yâ Rap, ne güneşler batıyor!
diyerek devam eden şiirinin son dizelerine geldiğimizde şair, bu vatan uğruna can verenlere en büyük müjdeyi veriyordu:
Sen ki, a'sâra gömülsen taşacaksın...Heyhât,
Sana gelmez bu ufuklar, seni almaz bu cihât...
Ey şehît oğlu şehît, isteme benden makber,
Sana agûşunu açmış duruyor peygamber.
Evet, 1915’in bir bahar mevsimde( 18 Mart 1915) Çanakkale Şehitlerine şiirini yazan Mehmet Akif 1921’in bir bahar mevsiminde de bütün dünyaya istiklâl mücadelemizi haykıran milli marşımızı (12 Mart 1921) İstiklâl Marşımızı yazarak mart ayının cemrelerini sadece havaya suya toprağa değil edebiyatımızın silinmez sayfalarına da düşürmüştür.
Mehmet Akif’in - Kahraman Ordumuza- ithaf ettiği 41 satırdan meydan gelen bu marş “Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;” diyerek başlar “Hakkıdır, Hakk'a tapan, milletimin istiklâl.” diyerek biter. Akif bu şiirin başlangıç mısrasıyla bitiş mısrası arasına Türk’ün tarihini, kahraman ırkımızın büyüklüğünü, yaşama felsefesini, değerlerini, değerleri için gösterdiği ve göstereceği fedakârlığı bir nakış gibi işler.
Nihat Sami Banarlı’ya göre bu marşı Akif tek başına yazmamıştır. “Bana öyle geliyor ki bu muazzam şiiri sade Akif yazmadı. Kâğıda heyecanını dökenle toprağa kanını dökenler birleşerek yazdı.”
19 Mayıs 1919 da Anadolu’nun bağrına bağımsızlık korunu düşüren Mustafa Kemal Atatürk de milli marşımız ile ilgili şunları söyler:
“Bu marş bizim inkılâbımızı anlatır, inkılâbımızın ruhunu anlatır. Bunu ne unutmak ne de unutturmak lazımdır. İstiklal Marşında, istiklâl davamızı anlatması bakımından büyük bir manası olan mısralar vardır. Benim en beğendiğim yeri de burasıdır:
“Hakkıdır, hür yaşamış, bayrağımın hürriyet;
Hakkıdır, Hakk'a tapan, milletimin istiklal.
(…) Bu marş asırlar boyunca söylenmeli ve bütün yâr ve ağyâr anlamalıdır ki Türk’ün Mete hikâyesinde olduğu gibi, her şeyi hatta en mahrem hisleri bile tehlikeye girebilir; fakat hürriyeti asla. Bu demektir ki efendiler, Türk’ün hürriyetine dokunulamaz.”
Anadolu’da tutuşan istiklâl meşalesinin aydınlığından nasibini almak için 12 yaşındaki oğlu Emin’le birlikte Ankara’ya gitmek üzere İstanbul’dan 20 Nisan 1920’de ayrılan Akif, Ankara’ya vardıktan sonra hükümet tarafından Anadolu’nun çeşitli şehirlerinde görüşmeler ve konuşmalar yapmak amacıyla görevlendirilmişti. Akif bu görevi büyük bir coşkuyla yerine getiriyordu.
Babasıyla birlikte seyahat eden oğlu Emin, Konya seyahatini ve etkilerini şöyle anlatıyor:
“Babam Konya’da Kuvay-ı Milliyeyi takviye edebilecek gönüllü kafilelerini çoğaltmak, bu yol uğrunda milletin gönlünde heyecanlar yaratmak maksadıyla nutuklar söyledi. Konferanslar verdi. Kalabalık insan kitleri onu huşuyla dinliyor, sözlerine hak veriyorlardı.” (2)
Yakın arkadaşı Eşref Edip de Akif’in Kastamonu’daki Nasrullah Camiinde vermiş olduğu vaazı ve camideki ortamı şöyle anlatır:
“… Cemaat ağlıyordu. Ortalığı müthiş bir heyecan kaplamıştı. Üstad da kendisinden geçecek derecelere gelmişti. Onun bu kadar heyecanlı zamanını görmemiştim. Artık sesi kesiliyordu. Çok yorulmuştu. Heyecandan kalbi duracak diye korkuyordum. (3)
O gün kalbi durmamıştı Akif’in. Duramazdı. Çünkü bu memleket için, bu millet için yapacağı daha çok işi vardı. Çünkü henüz büyük eseri Safahat’ı tamamlamamıştı. Başlı başına muhteşem bir eser olan Safahat’ın her bölümünde sosyal hayatımıza, kültürel dünyamıza bir ayna tutulmuş gerçekçi bir gözle dertlerimiz, sıkıntılarımız tek tek ele alınmış; a’dan z’ye her konuda Asım’ın nesline izlenmesi gereken yol gösterilmiştir.
“Hayır, hayâl ile yoktur benim alışverişim
İnan ki, her ne demişsem görüp de söylemişim.”
20 Aralık 1873’te İstanbul’da doğan ve 27 Aralık 1936’da İstanbul’da ölen şairimizin 63 yıllık hayatının dalgalı denizler kadar coşkun, yalçın kayalar gibi sağlam, sade, gösterişsiz hatta parasız pulsuz geçtiğini anlamak için onun ömür defterini okumakta yarar vardır.
Şairin hayat hikâyesinin sayfalarında dolaşırken ister istemez, onun çağımızda pek de geçerli olmayan birçok özelliğini görüp şaşkına döner, hayretler içinde kalırsınız. Mesela, Baytar Mektebi’nde okuduğu sırada bir gün çok sevdiği arkadaşı İslimyeli Hasan Tahsin Bey ile andlaşmışlar ve hayatta kalanın daha önce ölenin ailesine bakacağına dair birbirlerine söz vermişler.
1910’da arkadaşı Hasan Tahsin vefat edince Akif sözünde durarak merhumun üç çocuğunun bakımını üzerine alır. Mehmet Akif’in büyük oğlu hatıralarında, yukarıda anlattığımız Anadolu’da Milli Mücadeleye katılmak üzere babasıyla İstanbul’dan ayrılan oğul Emin Ersoy, bu çocuklardan biri olan Süheyla hakkında şunları söyler:
“…. Hasan Tahsin Bey namında babamın pek samimi arkadaşlarından bir zatın kızı olan Süheyla Hanım’ın pederi ölmüş babam da bu çocuğu evimize almış, onun tahsil ve terbiyesi ile bizzat alakadar olmuş, netice Süheyla ablam Darulmuallimat’ı ikmal ettikten sonra Darulfünun’u dahi bitirmişti. Ben alfabeyi ve ilk tahsilimi ondan öğrendim. “
Evet, mart ayının bu ilk günlerinde nerden nereye bu yolculuk demiştik; cemrelerin havaya, suya, toprağa değil aslında nereye düşmesi gerektiği vurgulamıştık, sözü evirip çevirip mart ayının Türk’ün tarihindeki önemli olaylarından birine getirmiş ve bu olayların başkahramanı Mehmet Akif Ersoy’u yad etme fırsatı yakalamıştık. En iyisi gelin hep birlikte bir başka hatırayla son noktayı koyalım yazımıza.
Bu hatıra 2006 yılında SkyTürk´te bir bayram sabahı yayınlanmıştır:
“1966 sonları, bir öğle sonrası odamdayım. ‘Sizi biri görmek istiyor’ dediler. ‘Buyursun’ dedim. İçeri tıraşı uzamış, üstü başı bakımsız, yaşlıca, çelimsiz bir adam girdi. Hazırolu andıran bir duruş ve hafif bükük bir boyunla; ‘Bendeniz Mehmet Akif’in oğluyum’ dedi. Bir anda ne olduğumu şaşırdım. Nasıl şaşırdım bilemezsiniz. Eski bir dostluk havası yaratmak istercesine; ‘Oooo buyurun buyurun, nasılsınız?’ türünden bir yakınlık göstermeye çalıştım. O, tavrını bozmadı; ‘Rahatsız etmeyeyim, sizden ufak bir yardım rica etmeye gelmiştim’ dedi. Gökler mi tepeme yıkıldı, yer mi yarıldı da, ben mi yerin dibine geçtim; doğrusu fena, allak bullak oldum. Ve tek yapabileceğim şeyi yaptım, cüzdanımı çıkartıp uzattım. O, bükük boynuyla: ‘Siz ne münasip görürseniz’ dedi. Cinnet cehennemlerinin tüm yıldırımları düşüyordu yüreğime. ‘Durun bakalım neyimiz varmış’ gibilerden cüzdanı açtım; içinde ne varsa çıkardım, fazla bir şey de yoktu, elimde tuttum. Bir iki adım attı. Sanırım sadece bir 10, yahut 20 lira aldı. ‘Çok çok teşekkür ederim, rahatsız ettim’ dedi ve çıktı.
Aradan bir ay geçti geçmedi; gazetelerde küçük bir haber ilişti gözüme: Beşiktaş’taki çöp bidonlarından birinde Mehmet Akif’in oğlunun ölüsü bulunmuştu! "
Anlatan gazeteci yazar Çetin Altan’dır. Dinleyen büyük Türk milleti.
Ne diyelim, vay ki, vay!
Herkesin gönlüne vefanın, sevginin, saygının, dostluğun, doğruluğun, dürüstlüğün, mertliğin cemreleri düşsün diyerek … Sağlıcakla kalın!
(1)Hasan Basri ÇANTAY, Akifname, İstanbul 1966, s.208. Hasan Basri Çantay Bülbül’ün yazılışı ile ilgili şunları nakleder: “1337 (1921) malî yılının Mayıs iptidalarında idi, Ankara’da idik. Üstâd alessabah bize geldi, yazdığı bir şiirini okuyacağını müjdeledi ve okudu. Bu, (Bülbül)dü. Beğenip beğenmediğimi sordu; “anlayamadım, lütfen bir daha ...” dedim. Tekrar okudu. Kendisine acizane, şu kanaati arz ettim: “Üstâd, Bülbülünüz Gülistanı asarınızın en bedii ve coşkun bir dilidir. Dedi ki bunu size ithafettim.” O zamanlar Yunan işgali altındaki memleketlerimizden, hele Bursa ve Balıkesir’den çok elim haberler alıyorduk. Tetkikine de imkân yoktu. Akif, işte bundan müteessir ve mülhem olarak “Bülbül”ünü yazdı...”
(2) Mehmet ÇETİN, İstiklâl Marşı ve Mehmet Akif Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanlığı, s.103,Aralık,2003,Ank.
(3) Mehmet ÇETİN a.g.e s.105
(4)Ertuğrul DÜZDAĞ, Mehmet Akif Ersoy Hayatı ve Eserleri, M.E.B. Mehmet Akif Ersoy Özel Sayısı, s.8,Mart, 206, Ank.