BAK POSTACI GELİYOR-III-

M. Hayati ÖZKAYA


Bu yazı Ayarsız Dergisinin Ağustos2018 sayısında yayınlanmıştır.

 

Kızım!

diye başlıyor mektup, tarih 8.10.1933 ve kalem tutan el, şöyle devam ediyor:

Sana bir rüyayı yahut da bir aşk hikâyesini yazıyorum. Ben bu rüyayı derin manalı gözlerini unutamadığım gibi unutmayacağım.

…

Biz bir ülküye bağlı ayrı yolların, vazifesini anlamış, duyguları aynı yolcularıyız.

Bir aşk hikâyesi… İşitiyorsun ya, bütün yurt delikanlıları “yarın” dan bahsediyorlar. Sanki anlattığımız bu “yarın” gelmeyecekmiş ve sanki biz son süratle ona koşmuyormuşuz gibi…

Yarınları bugünlerin yaratacağına inanmak, onun güneşli olacağına iman etmektir. Dünden gelenler bize nasıl bu ferah günleri bıraktılarsa biz de çok daha aydınlık bir “yarın” ın eşiğinde dinleneceğiz; 

yeni yetişen doğu yolcularını selametleyip onlardan iyi haberler bekleyeceğiz.

. . .

Her “yarın” delikanlıların omuzlarında taşınan bir bayraktır.

Her “yarın” delikanlıların elinde genişleyen bir engindir.

***

Mektup idealize edilmiş bir “Yarın” ın çok renkli ışıklarını saçarak devam ederken sanki bu mektubun sahibi, Yahya Kemal’in meşhur şiirindeki[1]  edebi tavsiyesine uyuyordu:

 “Yürü! Hür maviliğin bittiği son hadde kadar!

İnsan, âlemde hayâl ettiği müddetçe yaşar.”

 

Evet, bu satırları kim, kime yazıyor diye öyle fazlaca meraklanıp lütfen beni aceleye getirmeyin, sizinle zevkle paylaşacağım birkaç paragraftan beni mahrum etmeyin! Ama isterseniz küçücük bir ipucu verebilirim:

Bu satırların yazarı tarihe “Donanma Davası” olarak geçen o malum davada yargılanıp 12 yıl (1938-1950) hapis yatan edebiyatımızın önemli simalarından biridir. Şimdilik bu kadar. Mektuba dönelim:

***

Seni yolun ta ucunda gördüm. Etekliğini deniz kokulu akşam rüzgârı savuruyordu. Güneşi bir gelincik gibi kumral başında taşıyordun ve kolunda yiyecek dolu sepetimiz… Şarkımızı söyleye söyleye geliyordun bana.

***

Anayurdu ve anayurdun senin kadar temiz akşamını içime sindire sindire şarkılarımızı dinledim ağzından. Ve sonra yarını düşünmeden uyuduk kızım. Vazifesini bulmuş, onun nasıl başarılacağını düşünmüş ve ezberlemiş olanların derin, saf ve kuvvetlendirici uykusuyla.

***

Andımızı bir daha tekrarlayalım: Ete, paraya, üne bağlı çarpık ihtirasları tanımadan kalplerimiz gözlerimiz, sözlerimiz bulutsuz… Yurdu nasıl seviyorsak öyle sevişeceğiz.

Selam sevgili. Gözleri akşamlara, ruhu göklere benzeyen kızım, hoşça kal! [2]

                                                                                                                   

İşte size, “Bak postacı geliyor, selam veriyor/ Herkes ona bakıyor merak ediyor” dedirten sevgi ve sevgili kokan bir mektup.

 

Zaman,1933’lerden yani dünden bugüne uzanırken biz sevdanın her türlüsünü içinde barındıran bir mektupla karşı karşıya kalıyoruz. Öyle ki mektubun ancak dörtte birini size sunduğum bu küçük parçasında idealist bir bakış açısının satırlar arasında dolaşmasına şahit oluyor, duygu ve düşünceleriyle insanın zirvelere nasıl göz kırptığını görüyoruz. Hele, iki sevdalı yüreğin, çağımıza damgasını vurmasını dilediğimiz “and”ını okurken cesurca söyleyemesek de içimizden bir “vay be!” diyoruz ki sağır sultan bile duyuyor.

 

Evet, bu mektubun sahibi hepimizin yakından bildiği her biri bir diğerinden değerli 19 romana imza atan Kemal Tahir’dir. (Gerçi asıl adı İsmail Kemalettin Demir’dir.) Hayat hikâyesini bir kenara bırakıp ilk eşi Fatma İrfan Serhan’a 1933-1938 yılları arasında yazdığı mektuplara dönelim. Bu mektuplar 1979’da Sander Yayınları tarafından günışığına çıkartıldı. Gelin, kitabın önsözünde yer alan Fatma İrfan’ın merhum Kemal Tahir’e, bir çeşit mektup sayılabilecek, yazısından küçük bir bölüm okuyalım:

Kemal Tahir,

Üzgünüm, beni bağışlamanı dilerim.

Yıllardır kendime sakladığım mektuplarını bugün gerçek sahiplerine, seni yetiştiren halkımıza geri veriyorum.

…

O günün geldiğine inanıyorum.

Bana on iki yaşımdan başlayarak ağabey, hoca, sevgili ve eş oldun.

Yüce kişiliğin, bilgin ve sanatın önünde sonsuz hayranlık sevgi ve saygıyla eğiliyorum.

 

Fatma İrfan’ın sevgi ve saygıyla, kişiliğinin ve sanatının önünde eğildiği Kemal Tahir,  garip bir iddiadan dolayı 28 yaşında girdiği cezaevinden 40 yaşında tahliye olmuş, büyük acılar yaşadığı cezaevinden, büyük bir sanatçı olarak çıkmayı başarmış bir kalem erbabıdır.

Bakın yaşadığı mahpushaneyi 10 Ekim ve 16 Ekim 1938 tarihli mektuplarında karısına nasıl anlatır: 

Sevgili Karıcığım,

…

Burası kocaman bir ormana benziyor karıcığım. Rudyard Kipling’in (İnsan- hayvanları) ile değil. (Hayvan- insanlar)la dolu bir ormana. Uğultu hiç eksilmiyor. Acı, aç ve kinli bir uğuldama, geceleri ve gündüzleri tıka basa dolduruyor.

…

Sevgili Karıcığım,

Bu mektubumda sana bizim üniversiteyi yazacağım.(…)

Bizim üniversite ferdi mücadeleyi esas tutmuştur. Bozulmuş bir ordu gibi herkes kendi başının çaresine bakar. Burada “iptidai bir orman kanunu, bütün sertliği, insafsızlığı ve kahpeliği ile caridir.[3]Herkes kendi yiyeceğinden ve kendi kavgasından mesul. Tabiat; soğuğu, sıcağı, hastalığı ile cemiyet açlığı, çıplaklığı ve kepaze ihtiraslarıyla hiç bir yerde bu kadar çıplak, bu kadar hayasız, bu kadar keskin olamaz.

 

Evet, Kemal Tahir ülkemizdeki sağ ve sol diye adlandırılan çevreler tarafından, yayınladığı hemen hemen her eserinden sonra yerli yersiz hücumlara uğradığı halde, hür düşünmeyi kendine ilke edinen aydınlar tarafından benimsenen, takdir edilen bir sanatçıdır. Çünkü o kendi toplumunu kendi kültürel değerlerini tanıyan, doğru bildiklerini söylemekten kaçmayan, başkalarına benzemeden biz kalmayı başaran bir sanatçıdır. Mesela bir konuşmasında;

“Türkiye Batı’ya hiç benzemeyen bir toplumdur. Anadolu Türk insanın tarihi Batı insanının tarihinin geçtiği aşamalara uğramamıştır. Bu sebepten insanlarımızın olaylar karşısındaki davranışları, duygularını meydana vuruşları Batı insanınkine benzemez.” derken Batı’dan ithal ettiğimiz “izm’lere” karşı çıkan Cemil Meriç gibi düşünür. Cemil Meriç de onun için şöyle der:

“Her kitabı bir bombaydı Kemal Tahir’in; hıyanet kalesinde kapanmaz gedikler açan bir bomba. Her sözü bir tokattı; hamakatin[4] çehresinde şaklayan bir tokat.

Kemal’in romanları, hiçbir kilisenin sözcülüğünü yapmaz, herhangi bir tarikatın değil, hakikatin emrindedirler. Zaten Kemal’i de siyasi bir doktrine hapsetmek yanlış. Sağ ve sol tasnifi, o büyük ve coşkun yaratıcı için değil” ulema-ı rüsum”umuzun[5] mumyalaşmış kafaları için geçerli."[6]

 

Edebiyat dünyamıza birçok hikâye ve roman bırakan Kemal Tahir, 10 Ekim 1933 tarihinde arkadaşlarıyla GEÇİT adında bir dergi çıkarır. Derginin ömrü, ikindi güneşi gibi kısa olsa da gölgesi uzundur. Yedinci sayısından sonra kapanır.

 

Kemal Tahir, bu dergiyle ilgili olarak Fatma İrfana yazdığı mektupların birinde, 4 Aralık 1933 tarihli mektubunda, şunları yazar:

 

“Üçüncü nüshamızın yaptığı tesiri bana uzun uzun yaz. Mürettip hatalarını affederseniz, çok daha mütekâmil olduğunu kabul buyurursunuz. Hem istersen, mektubunda methini yazdığın kütüphanenize de bir nüsha göndereyim. Geçit’çilerin hakkı ikidir. Sen de Geçit’çisin[7].”unutma dercesine bir hatırlatma yaparak derginin kadrosunu Geçit’ çiler selam ederler şeklinde bir girişle şöyle tanıtır:

1.Şair kardeşimiz İdris Ahmet Bey,2. Şair kardeşimiz Ziya İlhan,3.Yakup Sabri, nam-ı diğer Âşık-ı Şeyda… 4.,5.,6.,7.,8.… diyerek ve her birinin özelliklerini de üç beş satırla tek tek yazarak devam eder. Sıra dokuzuncu isme gelince gözlerim kocaman açıldı, olduğum yerde durdum. Çünkü Kemal Tahir’in tanıttığı isim benim, sizin ve başkalarının çok iyi bildiği biriydi:  Arif Nihat Asya

 

En kuvvetli arkadaşlarımızdandır. Adana lisesi edebiyat muallimidir. Kendine mahsus bir yazı yazma tarzı vardır. Nev’i şahsına mahsus bir hissettirişi vardır. Yazıları mecmuamızın en tutulan en fazla nazar-ı dikkati celbeden parçalarıdır. Ben ona ağabeyim derim. Tavsiyeleri çok kıymetlidir. O benim ve gidişim üzerinde büyük tesirler yapmıştır. Ve Adana memleketinde mecmuamızın hem bayii hem müdafidir.

 

Evet, gerçekten şaşırmıştım. Yıllarca Arif Nihat Asya’yla ilgili birçok şey dinlemiş,  onunla ilgili birçok yazıyı okumuş biri olarak böyle bir bilgiye rast gelmemiştim. Ya da dikkatimden kaçmıştı. Bilmiyorum. Fakat bildiğim bir şey vardı ki o da zamanın çok süratli bir biçimde, dur durak bilmeden önüne kattığı maziyi bugüne taşımasıydı. Bu seyrüseferden ister istemez benden etkilendim ve bir an Kemal Tahir’den uzaklaşıp Arif Nihat’a yaklaştım. Onun Servet Asya’ya yazdığı sevgi kokan mektuplarını hatırladım. Fakat öyle maymun iştahlı biri olmadığım için de Kemal Tahir’in Fatma İrfan’a yazdığı mektubu bitirmeden bir yere kımıldamadım. Mektup şöyle son buluyordu:

“Mamafih[8] İrfan, 1933 senesini 1934 senesinden baştan başa uykusuz geçirecek bir gece ayırıyor. Uykusuz geçen gecelerin sabahları tatsız tuzsuz, berbattır. 1934 senesine elâlem yine kafası kazan gibi ağzı zehir içinde, midesi harap ve gayri memnun girecektir.

Noel Baba’ya baktım. Herif bana hem yabancı hem ihtiyar göründü. Çam dallarının bebek eğlencesini kendime yakıştıramadım. Ben uyumaya gidiyorum. Gecen hayırlı olsun.

Kemal Tahir”

Nerden nereye ya da kimden kime? 

Haydi bakalım gözleriniz yollarda, kulağınız kapıda olsun; dudaklarınızda ise bizim şarkımız “Bak postacı geliyor selam veriyor / Herkes ona bakıyor merak ediyor.”

 

“16-17 Ekim 1940/ Saat 02/ Adana 29. Mektup,

Kozada sevmediğim ipeği sende sevdim, sarışın kız. Altında sevmediğim, başakta bakıp geçtiğim sarıyı senin başında sevdim.

Başka dudaklarda manasız kalan türküler senin dudaklarında beni hayata çağıran ses oldu.

Sana “hayatım, canım, kadınım, kızım” manasına “Servet’im” dedim. Yeryüzünde en derin sevgiyle söylediğim ad, senin adın oldu.”

 

dediği Servet’ine, Arif Nihat Asya 97 mektup yazmış. Benim sevgi ve sevgili kokan mektuplar diye belirttiğim bu mektuplara Yavuz Bülent Bakiler, “mensur şiirler” demiş ve onları bir kitapta toplayıp şöyle takdim etmiş:

 Arif Nihat Asya’nın Sevgi Mektupları şimdi 63 yaşında. Çok uzun yıllar, sadece iki kişinin mahremiyetinde kalan bu zarif, bu güzel, bu ürpertili mektuplar, gün ışığına ilk defa 2001 yılında çıktı. Arif Nihat Asya, sağlığında sevgili eşinin rızasını almış, saklanan bu mektupları bir kitap halinde bastırmak istemişti. Kitabın Sevgi Mektupları adıyla basılmasına karar vermişti.

5 Ocak 1975’te bu fani dünyaya elveda diyen Arif Nihat’ın bu isteğinin ve kararının ölümünden sonra da olsa gerçekleşmiş olması inanıyorum ki onun aziz ruhunu mesut etmiştir.

Ve yine inanıyorum ki Arif Nihat Asya’nın,  zaman zaman neşeli, umutlu, sevinçli; zaman zaman da kederli, ümitsiz duygularla bezenmiş bu mektuplarını okuyanlar şairin o arı-duru, zengin Türkçesiyle ördüğü aşk adlı tacı, sevgili eşine nasıl taktığını görecek ve belki de bu mektuplardan ilham alarak hemen kalemlerine sarılacak ve belki de şöyle “Ey güzel gözlü yâr,” diye başlayan unutulmayacak bir mektuba imza atacaklardır. Neden olmasın. Çünkü Arif Nihat Asya’nın dediği gibi mutluluğun kaynağı hiç kuşkusuz insanoğlunun asırlardır dilinden düşürmediği, gönlünden çıkarmadığı, uğruna bin belaya karşı koyduğu yâr’dır, yâr…

 

“Ne şiirden, ne de şöhrettendir:

 Mutluluk Arif’e Servet’tendir!”

 

Evet, vakit kaybetmeden işte size Arif Nihat’ın Servet’ine yazdığı mektuplardan birkaç örnek:

11Nisan 1940/ Adana -3.Mektuptan-

Bana yeisten ümitsizlikten uyuyamadığım geceler getirdin… Kalbindeki yerime lâyık olacağıma yemin ediyorum. Seven bir insandım. Seven ve sevilen bir insan oldum; mesudum… Sana bu saadetin şükranları ile geliyorum. Ve seni mesut etmek için her şeyi yapacağım.

 

4 Ağustos 1940/ Adana -11.Mektuptan-

Güzel kızım benim, mert kadınım benim; mukadderat[9] adını adımın yanına koymakla en güzel işi yapmış oldu. Bununla iftihar ediyorum.

Manasız sözler söylemek için açılmış ağızlar da nihayet “Birbirlerine yakışıyorlar” demeye mecbur olacak göreceksin. Senin “Yazma” dediğin yazılar sevdiğime “Kadınım ol!” demekten başka bir şey değildir. Ya ne diyecektim? Ne yapayım ki her yol sana çıkıyor.

 

26 Ağustos 1940/ Adana -20. Mektuptan-

Servet’ime;                                                     

       İNANMAK

Bardaktan seni içmek

Seni teneffüs etmek havada.

Dolaşmak, dolaşmak, sana dönmek;

Seni bulmak yuvada.

 …

İnanmak, inanmak,  inanmak…

Ninnilerinle uyuyup türkülerinle uyanmak.

 

28 Eylül 1942/ Malatya -84. Mektuptan-

Biri Servet yavrum, bir Fırat yavrum; biri küçük Servet’im, biri büyük Servet’im; benim süt kokulu yavrularım.

Birisi yavru Fırat’ım, bir aydan beri annesi benim yıllardan beri annem, öteki bir aylık bebeğim, biri sarışın, bir kumral, bir Servet Asya, bir Fırat Asya benim ruhlarım süt beyazlığında yavrularım…

 

2 Ekim 1954 Eskişehir -97.Mektuptan-

Servet’e,

Mi vuruyor, Fa duyuyorlar… Do vuruyorlar, o lâ çıkıyor… Bir daha anladım ki benim tellerim her el için değildir. Yay’a alışkın tellerimde mızrap acısı var. Yay öperdi. Mızrap gagalıyor.

 

Kemal Tahir’in Fatma İrfan’a yazdığı ilk mektubunda bahsettiği “Yarın” delikanlıların omuzlarında taşınan bir bayrak ve ellerinde genişleyen bir engindi. Arif Nihat’ın da yarına taşınacak bir “Yarın” ı vardı ve ona göre de yarın şöyleydi:

 

YARIN[10]

Yarın, bir yolun dönemecindedir.

Yarın, bir çift güzel gözün yerlere bakarak sessizce “peki” demesindedir.

Yarın, belki bir tel örgünün dikenlerinde belki bir namlunun “tak” dediği yerde bizi beklemektedir.

Yarın bir kuşun gagasının ucundadır.

Yarın, karların beyazında, başakların sarısında, menekşelerin morundadır.

Yarın perdelerin açılmasıyla değil, yırtılmasıyla başlar; yarın perdelerin yırtılış sesindedir.

Geçmiş gelecek bir terazinin kefelerinde tahterevalli oynar; yarın ya yerde, ya göktedir…

 

Bir başka mektupta görüşmek ve  “Bak postacı geliyor selam veriyor / Herkes ona bakıyor merak ediyor.” diyebilmek için sağlıcakla kalınız…

 

 

 


[1] Deniz Türküsü, Yahya Kemal Beyatlı

[2] Kemal Tahir’den Fatma İrfan’a Mektuplar- Sander Yayınları, s.9,  İst.1979

[3] yürürlüktedir.

[4] ahmaklık, aptallık, bönlük, budalalık.

[5] Resmi, merasim âlimleri

[6] Bu Ülke, Cemil MERİÇ, Ötüken Neşriyat, S.197, İst. 1979

[7] Geçit’ çilerin arasında, İrfan Kemal imzasıyla şiirler yayınlayan Fatma İrfan da vardır

[8] Durum böyleyken

[9] Yazgı, kader

[10] Çekirdek 1 -Top sesleri, Arif Nihat Asya, Ötüken Yayınevi, S.139, 1975 İst.

 
 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Köşe Yazarları


ATİLLA İLHAN
Salı, 31 Mayıs 2022
...
TÜRK BAYRAMI: NEVRUZ
Salı, 29 Mart 2022
...

An itibariyle ziyaretci sayısı:

103 ziyaretçi ve 0 üye çevrimiçi