BAK POSTACI GELİYOR-II

 

Bazı Amerikan filmlerinin hikâyesi şöyle başlar: Sabahın erken saatleri, hava ılık ve aydınlık.  Kasabanın postacısı “Look, the postman is coming. He is greeting”[1]şarkısını söyleyerek ve de bisikletinin zilini çalarak bahçeli evin kapısına doğru gazete, mektup, dergi karışımı bir demet postayı fırlatıp uzaklaşır. Az sonra, evin ceviz renkli kapsında, ya şirin köpeğiyle birlikte kovboy şapkalı minik oğlanı, ya ay yüzlü, koca kafalı, şişman babası ya da insana “vay be!” dedirten evin blucinli sarışın kızı görünür, sonra.

Sonrası bir senaryonun konusu.

Şimdilik onu bir kenara bırakıp asıl konuya giriyorum, daha doğrusu dikkatimi çeken bir konuya. Hemen her filimde olduğu gibi bu filmde de evin bahçesindeki estetik harika, çimlerin yeşilliği muhteşem, postacının bisikletiyle geçip gittiği yol tertemiz... Sonra bir de dönüp kendi yaşadığım şehrin yollarına, parklarına, bahçelerine bakıyorum. Derken Ömer Seyfettin’in “Makul Bir Dönüş” adlı hikâyesi geliyor aklıma.

Hikâyenin çok çok kısaltılmış özeti: Kahramanımız Cabi Efendi dört yıl akıl hastanesinde tedavi gördükten sonra doktorların kararı ile “artık burada işin yoktur” denilerek serbest bırakılır. Çıkacağı gün doktor, kahramanımıza bir lira kâğıt banknot borç verir. Çünkü dört yılda memlekette çok şey değişmiştir. Hikâye uzar gider; fakat biz konumuzdan kopmamak için işi uzatmayalım. Gelin Cabi Efendi’nin sokaktaki şaşkınlığını azıcık seyredelim:  

“…Gevezeliği kısa kesmek için, uzatılan pembe tirşe hareli Türkçe kâğıdı[2]aldı. Cebine soktu. Dışarı fırladı. Açık havada, bol aydınlık içinde dimağı birdenbire eski faaliyetine başladı. Parke döşeli sokak tertemizdi. “Demek buranın belediyesi milli ananeyi bozmuş!” dedi. Fakat… Hayır! Dikkat etti: Paşakapısı’ndan esen çılgın bir rüzgâr, yokuşu yalıyordu. Fevkalade temizliğin sebebini keşfedince gülümsedi. Bu görünmez, ilahi süpürge sayesinde böyle dik bir yerde çerçöp değil, kocaman kalaslar olsa duramayacak, aşağılara yuvarlanıp gidecekti.”

Bu hikâye 1918’de Vakit gazetesinde yayınlanmış. Diyelim ki hikâye kahramanız Cabi Efendi aradan yüz yıl geçtikten sonra geçip giden zamandan “makul bir dönüş” yapıp 2018’e yani günümüze bir geliverse ve bizim “milli ananemizin” hiç değişmeden hatta daha da katlanarak devam ettiğini görse, acaba tekrar akıl hastanesinin yolunu mu tutar? Yoksa çerçöpten kurtulmak için “ilahi süpürge”nin ortaya çıkmasını mı bekler? Ne diyelim bir gariplik var bu işte. Ey eğitim sen nelere kadirsin!

Durup dururken bu giriş nerden ve nasıl aklıma geldi bilmiyorum.  Nasıl bilebilirim ki akıl bu, öyle fasa fiso bir şey değil. Bir bakarsın koca bir dünyayı alıp kendi tasına yerleştiriverir. Bir bakarsın binlerce kilometrelik mesafeyi üç beş adıma indiriverir. Üşenmeyip bu marifetli kelimeye Türk Dil Kurumunun sözlüğünde bir göz atıverdim.  Örnek cümlelerle “akıl” şöyle açıklanmış:  Arapça bir kelime, isim.

1.Düşünme, anlama ve kavrama gücü, us. 2. Öğüt, salık verilen yol "Bu aklı size kim verdi." 3. Düşünce, kanı, "Şimdiki aklım olsaydı bu dükkânın yerine açardım bir kahve!" - A. K. Tecer 4. ruh bilimi Bellek "Hâlâ aklımda o tufan yağmuru." - C. S. Tarancı

Ne dense şu dördüncü maddenin hafızama kazıdığı mısrayı bir iki defa daha hem de yüksek sesle okuduktan sonra farkında olmadan Cahit Sıtkı Tarancı’nın “İnsanoğlu” adlı şiirine döndüm.

İNSANOĞLU

Âdem’le Havva'dan geldiğim doğru;

Vuruldum bir kere elma dalına

Hâlâ aklımda o Tufan yağmuru;

Şükür çıktığıma Nuh'un salına.

 

Ölmek varsa günün birinde gayri,

Göz nuru, el emeği, alın teri

Yaşadığım iyi kötü günleri

Değişmem hiçbir cennet masalına.

 

Cahit Sıtkı bu, bir hayat- memat şairi… Kâh “Yaş Otuz Beş” der ve bir namazlık saltanat sürer o musalla taşında kâh “Gün Eksilmesin Penceremden” diyerek hayata sıkı sıkıya sarılır, ancak bir gün de “Haydi Abbas vakit tamam” diyerek göçüp gider bu dünyadan.

46 yıllık ömrünü 1956’da tamamlayan şairimizin hayatında bir başka 46 vardır ki bu da ona edebiyat dünyamızda haklı bir ün kazandırır.

1946 yılında CHP ‘nin düzenlediği Attilâ İlhan’ın Cebbaroğlu Mehemmed şiiriyle ikinci, Fazıl Hüsnü’nün Çakır’ın Destanı şiiriyle üçüncü olduğu şiir yarışmasında, Cahit Sıtkı, Otuz Beş Yaş şiiriyle birinci olur. Yedi birimden meydana gelen bu şiirde her birim beş dizeden oluşur ve şiirin adı ortaya çıkar.

 

“Yaş otuz beş yolun yarısı eder “diyerek adım adım kaçınılmaz sona yaklaşan ya da yaklaşacak olan insanoğlunun şiirde bir temsilcisidir aslında Cahit Sıtkı. Fakat zaman zaman bu gerçek karşında bunalan, çıkmazlara düşen şair anlaşılmaz bir ölüm korkusuyla dünyaya öyle bağlanır ki sanki sonsuzluğu bu hayatta bulur. Oysa hayat zıtlarıyla var olan bir çelişkiler yumağıdır. Şairimiz bunu fark ettiğinde kalemine sarılır ve “Şaşırdım Kaldım “ der.

 

Şaşırdım kaldım nasıl atsam adım;

Gün kasvet gece kasvet.

Bulutlar, sisler içinde bunaldım;

Gök mavisine hasret.

 

Olmuyor seni düşünmemek Tanrım,

Ummamak senden medet.

Suyun dibine vardı ayaklarım;

Suyun dibinde zulmet.

 

Kalmadı ümidin soluk ve cılız

Işığında bereket.

Ve ölüm, kapımda kişner, sabırsız

Bir at oldu nihayet.

 

Evet, “Ve ölüm, kapımda kişner, sabırsız /Bir at oldu nihayet” diyerek hayata veda ettiği 46 yıllık ömrünün sonunda, geride, ölmeden önce bıraktığı üç şiir kitabı:

Ömrümde Sükût (1933)

Otuz Beş Yaş (1946)

Düşten Güzel (1952)

Ölümünden sonra ise raflarda yer alan öyküleri ve mektupları kalır.

Mektup deyince içim aniden kabarıyor ve ben ister istemez heyecanlanıyorum. İçimden bir ses büyük bir neşeyle, haydi yeniden  “Bak postacı geliyor, selam veriyor.” şarkısını söyle diyor. Bu baştanbaşa mazi kokan şarkıyı odamın penceresinden dışarıya bakarak mırıldanmaya başlıyorum. Derken masamın üstüne bir zarf düşüyor, bir çırpıda açıyorum. Aa, bir mektup! Sararmış bir kâğıda inci gibi sıralanmış, unutulmayan satırlar. Geldiği yer Paris. Gönderen Cahit Sıtkı.

Mektuba geçmeden şairimizin hayatı ile ilgili küçük ama önemli bir bilgi notu düşeyim:

1938’in sonlarında yükseköğrenimi tamamlamak için Paris’te “Sciences Politiques” e devam eder. Oradan Cumhuriyet gazetesine makaleler, hikâyeler gönderir. Bu arada Paris Radyosu’nda Türkçe yayınlar spikerliği de yapar. Her şey yolunda giderken şairimiz mutlu mesut yaşayıp yeni şiirler ve mektuplar yazarken işler tersine döner ve İkinci Dünya Savaşı patlak verir. Tehlike bir süre sonra Fransa kapılarına dayandığında film sahnelerini hatırlatan bir görüntü sahneye düşer: 13 Haziran 1940’ta Paris’ e yağmur gibi bombalar yağıyor, Cahit Sıtkı bir bisikletle şehirden ayrılıyor. Müthiş bir serüven. Bisiklet yolculuğu 26 Eylül 1940’ta Cenevre’de son buluyor. Yorgun bitkin bir halde bir süre bu şehirde kalan Cahit Sıtkı sıkıntısını  “Robenson” la paylaşmak ister[3]:

Robenson, akıllı Robenson’um

Ne imreniyorum sana bilsen!

Göstersen adana giden yolu,

Başımı dinlemek istiyorum.

…

Şiir devam eder ve sonrası şairimiz ver elini Türkiye, der. Neyse biz artık dönelim mektubumuza.

                                                                                                                                   

                                                                                                                                               Paris, 2 Mayıs 1940

Bir tane Ziyacığım

 

Evet, anne gibi, sevgili gibi, dost örneği bir tane Ziyacığım.

 

İki mektubunu birkaç gün arayla aldım. Her ikisine de ne kadar sevindiğimi tafsil etmek[4]niye? Sen o mektupları kaleme alırken benim ne kadar sevindiğimi biliyordun. Binaenaleyh [5]bildiğin bir şeyi sana tekrar etmeye lüzum yok, değil mi? Hele "Geçmiş Günler Arayan Mısralar" ile "Geç Kaldık" şiirlerin dostane neşeme pretique (şairane) bir tat kattı. Cümlemize müşterek hasretleri terennüm etmekte cidden yektasın. "Geçmiş Günleri Arayan Mısralar " yalnız senin, benim, Şevket'in şunun veya bunun değil, Polonyalıların, Finlandiyalıların, Norveçlilerin, hâsılı herkesin şiiridir. Anasından babasından olan çocukları düşünmekten kendimi alamıyorum. Ve bu çocukların küskün ve boynu bükük dolaştıkları bahçelerde, arada bir gözleri meçhul bir noktaya dalarak:

 

"Sizler rüya mıydınız, sizler yaşadınız mı?" diye mırıldandıklarını duyuyorum. Bütün şiir baştanbaşa sıcak ve dokunaklı:

 

Babam, annem, evimiz, bahçem, çitlenbiklerim!

 

Hey girdi günler hey! Merak etme Ziyacığım, bu şiiri yazmakla hepsine kavuşmuş gibisin. Ve seni gidi kâfir seni; evimiz diyorsun da, bahçeyi ve çitlenbikleri inhisar altına alıyorsun. [6]Ciddi söylüyorum, evimiz dedikten sonra bahçem çitlenbiklerim demekle çocukluğun en doğru ve güzel köşelerinden birine ışık serpmişsin.

 

"Geç Kaldık"ı selamlamakta geç kalmayacağım. Kusursuz bir şiir.

 

Koşup sana hesap vermeye

 

Geç kaldık, Yarabbi geç kaldık.

 

Yalnız "Yarabbi" yerine "Yarab" deseydin daha iyi ve tabii olurdu gibi geliyor bana. Dalgın bir anında, hece meselesini aklına getirmeden, bu beyti oku, göreceksin, farkında olacaksın.

 

Yücel'e verdiğin şiirler için de teşekkür ederim. Tabii mecmua göndermelerini de temin etmişsinizdir. Hanım yengeme hürmet ve selamlar. İbrahim'in gözlerinden öperim. Seni de binlerce defa kucaklar, evvela Allah'a sonra yengeme emanet ettiğimi, şiir yüklü mektuplarını beklediğimi hatırlatırım, Ziyacığım.

 

 İmza, Cahit Sıtkı.

 

 

                                                                                                                                    

Oh be!  İşte yine rahatladım.  Mektuptaki bu dost sesi, bu samimiyeti öylesine özlemişim ki sanki Cahit Sıtkı bu mektubu, Ziya Osman Saba’ya değil de bana yazmış. “Ah Erol, ah!’[7]Bir zamanlar biz de seninle böyle yazışırdık,  el âlemi kıskandırırdık. Ya şimdi? Neyse…

Cahit Sıtkı ve Ziya Osman. Galatasaray Lisesinde birinci sınıfında başlayan arkadaşlıkları ömürlerinin sonuna kadar devam etmiştir. Bilindiği üzere bu iki şairimiz uzun yıllar birbirleriyle mektuplaşmıştır. Bu mektuplar Türk mektup edebiyatında önemli bir yer teşkil eder. Mektuplar, “Ziya’ya Mektuplar” adı altında Cahit Sıtkı’nın ölümünün ardından kitaplaştırılmıştır. Cahit Sıtkı’nın mektuplarından oluşmuş bu eserde Ziya Osman’a yazılmış elli yedi adet mektup mevcuttur. Mektupların her birinde samimiyeti, vefakârlığı görmek kaçınılmazdır. Öyle ki Ziya Osman, biricik dostunun ölümü üzerine, hafızalardan silinmeyecek şu şiiri yazdıktan ve “Düşümde” ismiyle yayınladıktan bir yıl sonra -1957’de- dostuna kavuşur.

Düşümde gördüm Cahit’i:

Banka gibi bir yer,

Aynı servise verilmişiz,

Yolumu gözler.

 

Baktım ki, toplamış memurlarını

Nutuk çekmede şefimiz.

El edip geçecektim yerime

Sessiz.

 

Cahit bu, dayanamadı, boynuma atıldı.

Gözyaşlarını duydum yüzümde bir ara.

O, düşümde ağladı,

Bense uyandıktan sonra.

 

Evet,  bu iki dost, bu iki güzel insan edebiyatımıza yüzlerce şiir ve bir mektup abidesi hediye ederek ayrıldılar. Öldükten sonra yaşamak bu olsa gerek, diyerek son sözü Ziya Osman Saba’nın “Bu Rüzgâr” ına bırakmak istiyorum.

Bu rüzgâr her vakit böyle esmeyecek.

Gökte bulut, suda yelken, dalda çiçek.

Bir gün, bir gün var ki günden güne gerçek,

Çatır çatır servi, çıtır çıtır böcek.

-Çek ciğerlerine, bir nefes daha çek,

Bu rüzgâr her vakit böyle esmeyecek.

 

Bir başka mektupta görüşmek ve  “Bak postacı geliyor selam veriyor / Herkes ona bakıyor merak ediyor.” diyebilmek için sağlıcakla kalınız…

 


[1] Bak postacı geliyor selam veriyor…

[2] Bir liralık banknot.

[3] Cahit Sıtkı Tarancı- Seçmeler, haz. Gültekin SAMANOĞLU, Milli Eğitim Basımevi, s.4, İST.1971

[4] Bir şeyi ayrıntılarıyla anlatma, açıklama.

[5] Bundan dolayı, bundan ötürü, bunun için, bunun üzerine.

[6] Tek başına sâhip olmak

[7] Erol derken sevgili dostum Erol Cihangir’den bahsediyorum.