DÜNÜ BİLMEYEN BUGÜNÜ ANLAYAMAZ YARINI GÖREMEZ
- Yayınlanma: Salı, 26 Mart 2019 09:57
- Kategori: Fuat Duymaz
- Gösterim: 1660
DÜNÜ BİLMEYEN BUGÜNÜ ANLAYAMAZ YARINI GÖREMEZ
Fuat DUYMAZ
Tarihi Doğru Okumanın Önemi
Zaman, hem birey hem de toplum açısından, dün, bugün ve yarın olmak üzere 3 boyutlu bir süreçtir. İçinde benzerlikleri, karşıtlıkları ve etkileşimleri barındıran kesintisiz bir süreç. Yani, bugün dünden kopuk olmadığı gibi, yarın da bugünün devamıdır.Bu bağlamda, bugünkü olayları doğru anlamak ve yorumlayabilmek için, dünkü olayları önyargısız bir yaklaşımla değerlendirmek gerekir.
Bunu yapamayanlar, gözlerinin önünde yaşanan, hatta kendilerini bile doğrudan etkileyen olaylara doğru teşhis koyamadıkları için, olayların hangi yönlere evrilebileceğine dair öngörüde de bulunamazlar. Ve nasıl ki, doğru teşhis konulamayan bir hastaya doğru ilâç yazılamıyorsa, doğru anlaşılmayan bireysel ya da toplumsal sorunlara da doğru çözümler bulunamaz.
Bu bağlamda Türkiye’deki nerdeyse hiçbir olayın neden doğru anlaşılamadığını örneklerle anlatmaya çalışacağız.
Öncelikle belirtmek zorundayız ki, Türkiye’nin sorunlarını anlayabilmek için, ülkemizde, bölgemizde ve dünyada en azından son 100–150 yıl içindeki olayların benzerliklerini ve çelişkilerini biraz olsun bilmek gerekir. Örneğin, siz eğer, 1838 Türk–İngiliz Ticaret Anlaşması’nın ve Tanzimat Fermanı’nın, bir yönüyle uzun yıllardan beri süregelen olumsuzlukların sonucu, bir yönüyle de Osmanlı Devleti’nin yıkım sürecinin başlangıcı olduğunu bilmiyorsanız, bugünkü yöneticilerin, AB ile imzaladıkları Gümrük Birliği Anlaşması’nın ne anlama geldiğini de bilemezsiniz. O durumda sizi yıkıma götürecek böyle bir anlaşmanın içerdeki ve dışarıdaki mimarlarının kimliklerini ve amaçlarını öğrenemez, bunun size zafer diye sunulmasının nedenlerini de anlayamazsınız, hatta böyle bir zehiri size bal diye sunanları alkışlayabilirsiniz de. Ve daha da beteri, bu uygulamalar kaçınılmaz olarak size büyük sıkıntılar yaşattığında, yıkımın mimarlarından yardım isteyecek duruma gelebilirsiniz.
1838 Türk–İngiliz Ticaret Anlaşması
Aslında Osmanlı Devleti’ni yıkılma sürecini hızlandıran 1838 yılında Türk–İngiliz Ticaret Anlaşması’ adıyla imzalanan bir Gümrük Birliği anlaşmasıdır. Bu anlaşmadan sonraki kısa süre içinde Osmanlı’nın ekonomik yapısı çökmüş ve bütün toplumsal yapıları darmadağın olmuştur. Türk–İngiliz Ticaret Anlaşması imzalandığında Osmanlı sanayisi iç tüketimi karşıladığı gibi, dışsatım da yapabilen bir durumdaydı. Ancak gümrük vergileri kaldırılınca Osmanlı pazarını yabancı mallar işgal etmiş ve yerli üretim tesisleri hızla kapanmaya başlamıştır.
1840 yılında Bursa’da 1000 kadar ipek dokuma tezgâhı varken, 7 yıl içinde bu tezgâhların 975’i kapanmıştır. Aynı şekilde 1838 yılında Üsküdar’da pamuklu kumaş üreten 2750 tezgâhtan 30 yıl içinde sadece 25 tane kalmıştır. Bu yok oluş bütün üretim alanlarına yayılmıştır. Ve bu anlaşma Osmanlı’yı kaçınılmaz olarak borçlanma sürecine de sokmuştur. Ticaret Anlaşması’nı Balta Limanı’ndaki yalısında gizlice imzalayan Mustafa Reşit Paşa, 1850’de Londra’da öyle bir borç anlaşması imzalamıştır ki, Padişah Abdülmecit koşulları çok ağır bularak anlaşmayı tek yanlı feshedince, Osmanlı Devleti 2.2 milyar Frank tazminat ödemek zorunda kalmıştır. Ancak 4 yıl sonra, 1854’te Osmanlı Devleti tarihinde ilk kez borç almak zorunda
kalmıştır. İngiltere’den %6 faizle alınan 3 milyon sterlinlik borç, kısa sürede 300 milyona çıkmış ve Osmanlı Devleti 6 Ekim 1875’te borçlarını ödeyemez duruma
gelerek memorandum(iflâs) ilân etmiş, 1881 yılında yayınladığı Muharrem
Kararnamesi’yle de almakta olduğu birçok vergiyi Duyun-i Umumiye adı verilen çok
uluslu yabancı tahsildarlara devretmiştir
Bilgi Yetersizliğinin Yarattığı Sıkıntılar
Bazı Osmanlı aydınları, ekonomik anlaşmaların yarattığı sıkıntıları görmüşler, ancak yeterli düzeyde tarih bilgi ve bilincine sahip olmadıklarından, çözüm için, bu sıkıntıları yaratan Batılı devletlerden yardım istemeyi önermişlerdir.
Örneğin Türk tarihinde VATAN kavramını bugünkü anlamıyla ilk kullanan aydın olan Namık Kemal, 1838 Türk–İngiliz Ticaret Anlaşması’nın yerli girişimciyi değil gayrimüslim azınlıkları gözettiğini ve ülkedeki yerli sanayiyi paramparça ettiğini görmüş ve dile getirmiştir. Ancak, iyi niyetli ve dürüst olan Namık Kemal, ‘Avrupa devletleri iyi niyetlidirler. Osmanlı Devleti gördüğü zararları anlatmasını bilse, onlar, Ticaret Anlaşmasını kaldıracaklardır’ demesi, Batı’nın tarihten gelen emperyalist yüzünü göremediğini göstermektedir.
Bir diğer Osmanlı aydını Ahmet Rıza da, Batı’nın Türkiye’ye müdahalelerine karşı çıkmış, ancak ’Avrupa’nın gayet iyi niyetli olarak, mutsuz saydığı milletleri kurtarmak için Türkiye’yi parçaladığını’ dile getirmiştir.
Prens Sabahattin ise, İngiliz emperyalizmi diye bir şeyin olmadığını söylemekte ve bireyci toplum olmamız halinde Türkiye’nin kalkınacağını ve böylece Türkiye ile İngiltere arasında tarihsel bir kardeşlik duygusu oluşabileceğine inanmaktadır.
Ancak Avrupalılar Osmanlı aydınlarının milli bilincinin tamamen yok olmasını
istiyordu. Ve bu amaçla Tanzimat’tan sonra Osmanlı’nın eğitim müfredatlarına
müdahale etmeye başladılar. Gerek eğitim alanında, gerekse yayın alanında yayınlanan eserlerin oranlarına bakıldığında, Avrupalıların Türklerin kalkınmasını ve aydınlanmasını engellemeye çalıştıklarını görülmektedir. Tanzimat döneminde sadece tıp ve matematik kitabı basımında artış olmuş, kalkınmayı ve milli bilinci doğrudan ilgilendiren kitapların basımı azalmıştır. Örneğin,
|
Tanzimat Öncesi |
Tanzimat Sonrası |
|
|
Matematik Kitapları |
% 17.8 |
% 21.5 |
|
Tıp Kitapları |
% 14.2 |
% 20.7 |
|
Coğrafya Kitapları |
% 14.2 |
% 10.7 |
|
Askeri Bilimler |
%10.7 |
% 7.2 |
|
Mühendislik Kitapları |
% 7.1 |
% 5.8 |
|
Gökbilim Kitapları |
% 7.1 |
% 3.7 |
|
Denizcilik Kitapları |
% 7.1 |
% 3.7 |
Tanzimat döneminde, milli bilinçle doğrudan ilgili tarih, siyaset felsefesi, toplumbilim, uluslar arası ilişkiler, ekonomi gibi alanlarda hemen hemen hiç kitap basılmamıştır. Bu sayısal verilerde görülen gerçek şudur; Batılılar, Osmanlı Devleti’nin kalkınmasını istemedikleri gibi, kendi ülkesinin çıkarlarını savunan aydın yetişmesini de engellemek istemişlerdir. Ancak her şeye rağmen, bazı Osmanlı aydınları, her yönüyle ve derinliğine olmasa da, Batılı devletlerin baskılarından rahatsızlık duymuşlar ve bunu dile getirmişlerdir.
‘1838 Anlaşması’ Tuzağından Çıkamayan Osmanlı
Osmanlı Devleti’nden alacağı olan devletlerin Hesap Komisyonu Başkanı ve aynı zamanda, Fransa Maliye Bakanlığı Müsteşarı Daniel DUCOSTE 1889 yılında yazdığı kitapta Türklere karşı ne yapmaları gerektiğine dair ilginç öneriler sunmuştur. Aslında, DUCOSTE, emperyalizmin en temel yöntemini dile getirmiştir; ‘Şimdi Türkler hızla borçlanmaktadırlar. Ancak 25 yıl sonra Osmanlı toplumunda borçlanmaya karşı muhalif unsurlar ortaya çıkacaktır. İşte o zaman, gerek alacaklarımız, gerekse bunların faizleri tehlikeye düşecektir. Bu nedenle Osmanlı Devleti’nin maliyesi, ekonomisi ve servetleri üzerindeki çıkarlarımızı koruyabilecek Türk yöneticilere ihtiyacımız olacaktır… Bunlar Türk halkına kendi dilleri, kendi ikna yöntemleriyle yaklaşma olanaklarına sahiptirler. Bu yerli misyonerler, alacaklarımızın bir ya da birkaç yüz yıl güvence unsurlarının en önemlilerinden biri olacaktır’
Avrupalılar bu işbirlikçi sınıfı oluşturmak için okulları kullanmışlardır. Çok geçmeden Osmanlı’nın yönetim kademeleri Batılı devletlerle çıkar ilişkisi içinde olan bürokratlarla dolmuştur. 2.Abdulhamit anılarında bu durumu şöyle anlatmıştır; ‘Serasker (Savaş ve askeri işlerden sorumlu bakan) Hüseyin Avni Paşa’nın İngilizlerden para aldığını bilirdim. Bir devlet adamı, başka bir devletten para alıyorsa, onun hizmetini de görüyor demektir… Hüseyin Avni Paşa Mithat Paşa’nın yoldaşıydı… Sadrazamın ister masonluğundan gelsin, ister daha özel nedenlerden gelsin, körü körüne İngilizlere bel bağladığını görüyordum. Büyük bir güvensizliğe kapıldım, dikkâtle hareketlerini izlemeye başladım. Hayatımda hiçbir şey beni bu derece sarsmamıştır. Bir mülkün Serasker ve Sadrazamlık makamına yükselen bir kimsenin, yabancı bir devletten para almış olmasını aklım kabul etmiyordu. Eğer Mithat Paşa da aynı yolun yolcusu ise, devlet tuzağa düşmüş demektir… ’
Gerçekten de 1838 Türk-İngiliz Ticaret Anlaşması(Gümrük Birliği) ve ardından başlayan Birinci Tanzimat, Osmanlı Devleti’ni tuzağa düşüren bir olaydır. Bir devletin ekonomisini yönetme yetkisi yabancılara teslim edilirse, çok geçmeden eğitim, siyaset, güvenlik, kültür işlerinin de teslim edileceği, tarihin defalarca kanıtladığı tartışılmaz bir kuraldır.







