Dr.Mahmut Rişvanoğlu

DEVLET DENEN ŞEY NEDİR?

Dr. Mahmut RİŞVANOĞLU

              Bazen yeri gelince karşılıklı politik konuşmalarda, yöneticiler hakkında “hiç devlet şuuru” yoktur deriz. “Devlet şuuru” ile kastettiğimiz, Devlet’in varlığının öncelenmesidir.

              Tabiî ki, burada “neye göre, neye nispetle” suali ortaya çıkacaktır ki bu da Devlet’in “ehemmiyetliler sıralamasındaki” yerinin belirlenmesi meselesidir.

              Şimdi, Devlet denen şey; boşlukta, mücerret olarak, daha açık bir ifadeyle, kendisinden başka bir şeye ihtiyaç duymaksızın bir vücut sahibi olabilecek bir varlık, kendinden bir şey değildir. O, ancak ve yalnız diğer birtakım “şeylerin varlığı ile birlikte bir anlam ve varlık kazanabilir ki bunlar da kısaca, “millet” ve “vatan”dır. Yani Devlet, millet - burada millet kelimesine sosyo-kültürel ve politik olarak en geniş anlamda kullanıyorum- ve vatan’dan müstakilen var olmaz. O özel bir kişi - Ali ve Veli gibi - değildir; O tüzel bir şahsiyeti olan kuramlar bütünü ve nizamıdır. Devlet bizatihi kendisi yönetmez ancak başkaları –hükümdarlar veya demokrasilerde siyasi iktidarlar-tarafından yönetilirler.

              Tarihi kıdem itibariyle devletin mi yoksa milletin mi önce oluştuğu sorusuna gelince; kısaca, “her ikisi birlikte” diye cevap vererek, şu konu üzerinde odaklanmak istiyorum: Devlet, Millet ve Vatan’dan müteşekkil” önemliler kategorisi”nde bir hiyerarşi tespitinde bulunmak elbette zor bir mesele; ancak, bu zorluk, hangisinin tercihen öne alınabileceği kritik noktaların etüd edilmesiyle aşılabilir ki bu da “ehemmiyetler hiyerarşisi” Vatan’a nispetle öncelikli olarak karşımıza çıkmaktadır. Burada önemli bir husus, ancak, rejim’in işbu “önemliler kategorisinde” yer almayışıdır.

              Şimdi, devlet ehemmiyet itibariyle millet ile eşdeğerdir yani millet devletin kendisidir. Çünkü, tarihi tecrübe, adına devlet dense de denmese de, ta başlangıçtan beri, devletin fonksiyonu ifa eden bir otoritenin mevcudiyetsizliği durumunda insanların “yığın” olmaktan daha yükseklere terfi edemediğini göstermektedir.

              Vatan’a gelince; yine elbette devlet vatansız olmaz; ancak, bahsetmiş olduğumuz “kritik durum” göz önüne alındığında, ortay hayli farklı bir manzara çıkmaktadır; şöyle ki; Vatan-tabiidir ki salt fizik bir şey olmaktan çok, daha ötelerde olmasına karşılık-neticeden fiziki bir varlıktır, fiziki bir varlığa tekabül eden bir şeydir ve şu halde cüzlerden, parelerden mürekkeptir; yani vatan’ın bir kısmından, bir parçasından bahsedilebilir ki bu da, şu demektir; Vatanın topyekün kurtarılamaması bahse konusu olduğu “kritik durum”da, bir kısmının kurtarılabilmesi için -Anadol’nun kurtarılması gibi- diğer bir kısmını gözden çıkarılabilir. Halbuki,  Devlet için böyle bir şey imkansızdır. Çünkü Devlet, Vatan’ın aksine “bölünmez ve parçalanmaz bir bütün”dür. Vatan’ın bir kısmı vardır; ama Devlet’in “bir kısmı yoktur”; olamaz da; Çünkü Devlet, bir bütün olarak ya vardır, ya da yoktur ve bu sebeple de bir kısmının kurtarılabilmesi için, diğer bir kısmının feda edilmesi diye bir şey, mücerret bir fikir, bir tasavvur olarak dahi imkânsızdır.  Devlet, bir bütün olarak ya kurtulur ya da yok olur.

              En yakın ve en büyük misal tarihimizden verelim:  Biz Türkler, 1918 sonunda I. Dünya Harbi’nden çıktığımızda büyük bir vatan kaybetmiştik.  İstiklal Harbi’nde yaptığımız ise, artık fiilen bir kısmının kurtarılması mümkün olmazlaşan vatan topraklarından kurtarabildiklerimizi kurtarmak oldu. Ama vatanın bir kısmını kurtarabilmek için diğer bir kısmını - hem de çok büyük bir kısmını - bilmecburiye feda ederken, Devlet’i kurtarmış olduk; bir bütün olarak Devlet’i kurtardık.

              Hulasa edecek olursak; Devlet, ehemmiyetler hiyerarşisindeki gerçek yerini ve değerini, kritik durumlardaki zor tercih anlarında, parçalara ayrılmaması sebebine binaen - buna “bir yedeğinin olmaması ”nı da ekleyebiliriz - tartışmasız bir öncelik sahibi olarak göstermektedir.

              Devlet yıkılınca ve ortadan kaldırılınca; “birkaç hıyar ile turşu kurulduğu gibi” hemen devlet kurulmaz. İngiliz filozof Hobbes; “Devlet olmadıkça, herkes herkese karşı daima savaş halindedir” der.

              Bizim binlerce yıllık tarihimiz de Devlet mevhumu ve varlığı en önemli bir unsur olarak kabul edilir ve inanılır. Nitekim Devlet ile ilgili olarak pek çok deyimler ve anlamlı sözler geliştirilmiştir; “Ya devlet başa, Ya kuzgun leşe!” gibi, “Devleti olmayanın bahtı da olmaz.”

              Milletin ve toplumun sosyal düzeninin teminatı olarak nizamlar bütün olan Devlet kavramına bazı ideolojilerin bakış tarzları çok farklıdır; “Anarsizm; Devleti bütün kötülüğün anası olarak görür.

              Aslında Devlet; daha önce de bahsettiğimiz gibi adı “Ali, Veli” olan özel bir kişi değildir; tüzel bir kişidir. Kendi kendini idare etmez çeşitli rejimlerde çeşitli güçler tarafından yönetilir. Yöneticilerin zihniyetine göre de Devlet gücü yönlendirilir. Adaletli, hakkaniyeti öne alan namuslu yöneticiler tarafından Devlet yönetildiği zaman gücü, milletin iyiliği ve selameti için kullanılır. Zorba idareciler olduğu zaman onlar, devletin gücünü kendi şahsi ihtirasları için kullanacaklarından o zaman devletin gücü milletin üzerinde bir topuz gibi olur. Bu şu demek; devlet bizzattihi kendisini iyi ve kötü değildir. Yöneticilerin zihniyetlerine ve tasarruflarına bağlıdır; iyi veya kötü görünmesi.

              Tabiatiyle, Devlet’in mühimler içinde “ehemmiyetli” oluşunun layıkı veçhiyle idrak edilebilmesinde, O’nun sürekliliği kavramının zihinlere oturması kadar rejim ile olan münasebetinin de sağlıklı bir şekilde tespiti gerekmektedir. Devlet’in sürekliliği, ne yazık ki, Türk tarihinin kendisine mahsus gelişme seyri dolayısıyla Türk aydınlarının önemli bir kısmının zihniyet dünyasında kafi derece yer alabilmiş değildir. Çok fazla devlet kurmakla iftihar etmenin aslında, bir bakıma çok fazla devlet - birbirlerini - yıkmakla da hiç de fazla iftihar edilmesine layık olmadığının idrak edilmesi, en azından, Selçuk – Osmanlı – Cumhuriyet dönemlerinin ayrı – ayrı devletler değil, aynı Türk devletlerinin çağa göre birbirlerinin, değişik bir devamı olduğunu bilmek gerekir kanaatindeyim.

              Ancak bizde böyle bir anlayış tam yerleşmiş değil ne yazık ki; o sebeple de, devlet, yıkıldığında yerine bir yenisi ikame edilebilen bir kurum gibi görülmekte ve bu da, Rejim’in, Devlet’ten daha mühim olarak onu öncelemesi gibi kabul edilemez bir vaziyetin hasıl olmasının önünü açmaktadır.          

              Sorumuz şu; Rejim nedir ve Devlet’ten daha mühim olabilir mi?

              Daha açıkçası, birisinin feda edilmesi gereken kritik durumlarda hangisi gözden çıkarılabilir? Meselenin ilk kısmının kendisi “ehemmiyetli”; çünkü, cevabın bütünlüğü ona bağlı.

              Kozmopolitik zihniyete sahip; “devletin ruy u zemin” diyen inanca sahip alafranga aydınlar için, Rejim’in devlet’ten daha mühim ve bu yüzden de, birinin feda edilmesi gereken durumda, devlet’in safra gibi atılıp, Rejim’in kurtarılmasına cevap vermektedirler ki, bu abesle iştigal etmekten başkası olamaz; safra belli oldu; Devlet değil, o da rejimdir.

              Sebebi gayet basit ve bir o kadar da sarsılmaz: “Devlet, cevher”dir. Rejim ise “araz” ve dahi cevherin olmadığı yerde arazdan bahsedilemez.

              “Laiklik, demokrasi ve benzer rejimler ve sistemlerin” varlığını gösterebilmesi için “devlet ve milletin” varlığına bağlıdır. Devlet ve millet olmazsa bunların uygulama alanları olur mu?

              Geniş anlamda Devlet; milletin başını soktuğu ve sığındığı evidir. Devlet olmazsa bütün millet açıkta kalır.

              Devletli selamlar!

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Köşe Yazarları


ATİLLA İLHAN
Salı, 31 Mayıs 2022
...
TÜRK BAYRAMI: NEVRUZ
Salı, 29 Mart 2022
...

An itibariyle ziyaretci sayısı:

281 ziyaretçi ve 0 üye çevrimiçi