Dr.Mahmut Rişvanoğlu

İSLAMIN ‘DÜNÜ BUGÜNÜ’

İslâm medeniyeti rüyada görülmüş bir hayal veya peri masalları gibi uydurulmuş bir rivayet değildir. “İnsanlığın medeniyet tarihinde yer almış, yaşanmış” bir gerçektir. Bu sebeple de;

                  - Tarihin ve hayatın kanunlarına tabi, tarihin ve hayatın kanunlarına göre gelişmiş ve gerilemiş bir vetiredir.

            Her medeniyet kendi şartlarında “nizam, ilim veya kültür ve ekonomiyi” ihtiva eder. İslâm, böyle bir medeniyete müsait olmayan bedevi asabiyetini böyle bir yöne doğru seferber etmiş ve neticede “bedevilikle” ilgisi olmayan ileri bir “şehir medeniyeti” kurmuştur. Nitekim fütuhat, böyle bir medeniyetin mümkün olacağı, coğrafyayı İslâmlaştırarak medeniyetin zeminini kurmuştur.

              Nitekim İslâm, tarihi misyonuna uygun olarak, daha ileri bir medeniy­etin kurulabileceği bir coğrafyaya yönelerek, oradaki kültürlere “varis” olmuş ve bu “miras”ı özümleyip “kendileştirerek (aynileştirerek)” medeniyetini kurmuştur. Fütuhatın “tarihi” manası budur.

              İslâm, jeopolitik olarak fevkalâde müsait, fakat medeniyet şartları olarak pek müsait olmayan bir iklimde doğmuş, fakat kendi medeniyetinin asıl eserlerini “Arabistan’da, İç Afrika’da, Berberiler” arasında değil, Türkistan’da Maveraünnehir’de, İran’da, Basra’da, Kufre’de, Bağdad’da, Şam’da, Anadolu’da, Kanire’de ve Endülüs’de” gerçekleştirmiştir.

              Pakistanlı ilim adamı Prof. Fazlu’r-Rahman bunu, “ilahî tebligatla tarihin buluşma noktaları” diyor.

              Uzun Tarihî-sosyolojik süreç boyunca, Ciharı-û şümul ve çağlar üstü İslâm tebliği, farklı coğrafyalarda, farklı sosyal yapılarda ve kültürlerde farklı üslûplarda anlaşılmış, “Türk, Arap, Fars ve Hind” alt-medeniyetleri, büyük İslâm medeniyetinin şubeleri olarak teşekkül etmiştir.

              - Bu çoğulculuk, İslâm medeniyetinin zenginliğidir.

              - Allah’ın Resulû’nün (SAV.) diliyle “Merhametim gazabımı geçti” diye “müjdelediği” bir dinin ilk Hâlîfesi Hz. Ebû Bekir’in bir duası:

              - Yârabbi vücudumu o kadar büyüt ki, cehennemde kimseye yer kalmasın!

Ve bu duanın, siyasî ve sosyal sahada müessesleşmesi: Hz. Ömer...

              Onun, müesseselerini geliştirdiği ve kurduğu İslâm medeniyeti, Dilleri huyları, kültürleri, beklentileri ve eski dinleri birbirine benzemeyen toplumları bir adaletin hâkimiyeti olan bir siyasî camianın oluşturması dikkate şayandır.

              “ilim beldesinin kapısı” olan Hz. Ali (R A), kendisini kâfir (haşa) ilân eden “Hâricîler’den” İbn Mülcem tarafından kılıçla şehid edilirken şu vasiyette bulunuyordu:

              - Ey Abdülmuttalip oğulları! Emîrül-mü’minin katletti diye Müslümanların kanına dalmayınız, benim için ancak benim katilim idam edilir”! Diyerek, Kabile asabiyetinin “kan davası” geleneğine karşı çıkarak, İslâm medeniyetinin hukukunun “suçların şahsiliği” ve .”hukukun üstünlüğünü” ilkeleri, “ikra” emrini geldiği günden başlayarak Müslümanların hayat düstûru olduğunu göstermiştir. Batı, asırlarca sonra bu “suçların, şahsiliği” ilkesini öğrenebilmiştir.

              Müçtehitlerin en büyüğü olan “imâm-ı Azam, “devletlû” takımının baskılarından veya lütuflarından etkilenip, adaletten ayrılma korkusuyla Emevî ve Abbasî sultanlarının teklif ettiği kadılığı reddetti, Hakk-ı tebliğ etmek üzere “fetva” faaliyetini sürdürdü. Bu yüzden de işkencelere göğüs gerdi.

              Hakkı, adaleti ve irâde hürriyetini İslâm medeniyetinin temeli yapan bu büyük “ruh serdârları, öylesine hür ve araştırmacı bir ortam hazırladılar ki, Atlas okyonusu’ndan Çin Seddi’ne kadar geniş bir coğrafyadan ilim fışkırdı, tefekkür fışkırdı.

              Bu büyük medeniyet, coğrafyası bâzan kayıplara uğradı, ama hiçbir zaman Hristiyan veya Putperestlerin bütünüyle işgali altında kalmadı.

              O halde bu büyük medeniyetin “az gelişmişliğe” sürüklenmesinde sadece ve tek sebep olarak, “istilâları, işgalleri” yeterli sebep olarak göremeyiz.

              Toplumların ve ülkelerin, “doğuşları, yükseliş ve çöküşlerini” sosyoloji ilmî açısından inceleyip kendi zamanının bilgi birikimine göre-bize objektif bilgiler veren ibn Haldun, bu hususta bizlere asırlarca evvel uyarıcı ikazlar yapmıştır. Onun bilgilerinden esinlenerek, dikkat etmemiz gereken noktalar vardır. Mesela, “hürriyetçi, iradeci Hanefilik” “hadari Umran’ın” (şehir medeniyetinin) hukukunu kurdu da, bugün “Vehabiliğin” ve yeni “selaciliğe” ilham kaynağını oluşturan “Hanbelilik” “bedevi” bölgelerinde neden kaldı?

              - Şiâ neden Kısra’lar yurdunda, totaliter Sasani geleneğine dayalı İran’da kökleşti de, başka yerlerde çoğunluk oluşturamadı?

              Biz burada, bu sualleri sorarken, tekrar bir mezhep kargaşasına körüklemek amacında olmadığımızı ve bunun fevkalade zararlı olduğunu da kabul ediyoruz.

              Bu sorulan sormamızın sebebi, İslam’daki hangi üslupların hangi sosyal yapılarda tutunduğunu sorgulamaktır.

              İslâm tarihinde iki büyük kültür çatışması yaşanmıştır. Biri İslamcın yayılma çağlarında, özellikle Emevî ye Abbasî döneminde, genişleyen İslâm coğrafyası birçok kadim felsefeler ve inançlarla karşılaşmıştı. Cephedeki “gazi”nin işi bir bakıma kolaydı, “küffar” deyip savaşıyordu. Ama şehirlerde felsefî tartışmalar başlamıştı. Müslümanların “yeni sorularla karşılaşıyorlardı.

              Nitekim Hasanü’l-Basrt, Emevi sultanı Abdülmelik’e yazdığı bir mektupta, “geçmiş nesillerden, seleften hiç kimsenin işitmediği soruların ortaya çıktığını belirtiyordu.

              İlk kültür çatışması döneminde şu tepkiler görüldü:

              - Bazıları, özellikle “Selefiye” akımı “soruları reddedici bir tavır aldı. Bunun manası “İslam’ın hayatı ve düşünce alanını sınırlandırmak demekti. Tarihi süreç içinde gelişmeye devam eden toplumun yeni meseleleri karşısında, “çaresizliğin” bir tepkisi olarak sorunlara “sırt çevirmektir.”

              - Bir kısmı da gelişen toplumun ortaya çıkardığı yeni meseleleri kendilerine göre, bunu savaşla, terörle ortadan kaldırılabilecek bir “bidat, soysuzlaşma” saydılar. Başta “Hariciler” ve “Şia” olmak üzere fanatikler böyleydi. Bugünkü Şia’nın “Emel” ve “Hizbullah” örgütleriyle, “İslam Cihadı” adı altında bir hısım gruplarda aynı zihniyeti görmekteyiz.

              - Bazıları da “sosyal değişim” geçiren toplumun “geniş problem sahasını” kabul etmekte, cevaplarını da İslam’ın metodolojisinde aradılar. Fıkıhta Hanefi, kelamda Gazali ekolleri.

              Tarihteki o dönemin kültür çatışması karşısında sağlam metotların yanında, birçok “isrâiliyat”, “Nas-ranîyet” ve “Yunâniyef’e ait hüraflâ bilgileri de günümüze kadar çeşitli dinî kitaplarında bize intikal etti ve nesillerin zihinlerinde ve düşünce hayatında karışıklıklara sebebiyet verdi. Çünkü “tarihî” olanı biz, dinin kendisi, yani “dini” zannettik!’

              İslâm’ın birinci kriz dönemi, İbn Haldu’nun tabiriyle, “bedevi” yapıdan “Hadarilğe” yani şehir medeniyetine geçişti. Yaşamakta olduğumuz ikinci kriz dönemi ise, tarım ve kısmen “kabile” toplumundan, milletleşme, sanayi ve sanayi-ötesi topluma geçişin doğurduğu meselelerden kaynaklanmaktadır. Bugünkü sorunlar, “sosyo-ekonomik ve kültürel” olarak daha derindir. Çünkü zaman olarak “kaynaktan” daha uzak olduğumuz gibi, Batı kültürüyle ve ilim felsefesiyle dünkünden daha fazla iç içeyiz; Bütün İslâm dünyası gelişmiş ülkelerle siyasî kültürel, ekonomik ve teknolojik ilişki içindedir.

              Kendi döneminde Batı’nın, ‘ilim, ekonomi, sanayi ve teknoloji’ yönünde büyük bir gelişme göstermesi karşısında Osmanlı devletinin içine düştüğü sosyal bunalımlara ilmi-metodolojik olarak inceleyen A. Cevdet Paşa, İbn Haldun geleneğime uyarak toplumlarda sosyal değişimi hakkında şunu önemli belirtmektedir:

              - Toplumlardaki her büyük değişmenin kriz doğuracağını, bu krizi başarıyla geçenlerin “yenilenerek” güçleneceğini, bunu başaramayan toplumların tarihe gömüleceğini” söyler.

              Nitekim sosyal tarihine baktığımız zaman, İslâm sayesinde yerleşik medeniyete geçen Türkler’in, gelişip güçlenerek varlıklarını sürdürmelerine karşılık, bunu yapamayanların göçebelikte kalanların eriyip gitmeleri gibi.

              Arap “aleminde de bu “sosyal geçişi” ve yerleşik topluma geçemeyenlerin ya tamamen tarihe gömülmüşlerdir veya “bedevi” kabileler olarak “tarih dışı kalmışlardır.

              İslâm’ın geleceği, teknolojinin ve iletişimin vasıtalarının bu kadar hızla geliştiği dünyadaki insanlığın yarınki toplum yapısında, Müslüman milletlerin, kendilerine açacağı yere bağlıdır, İslâm’ın ve Müslüman milletlerin geleceğine bu açıdan baktığımızda, İslâm tarihinin öğrettiği büyük dersi iyi hatırlamak ve bilmek lazımdır. Tarihî tecrübeden istifade edebilmek için de, “sosyal olayların laboratuvarı” olan tarihe, kirli ve analitik bir zihniyetle yaklaşmak gerekir.

              Tarih göstermektedir ki, geçmişte İslâm dünyasını kana bulayan “şiddet taraftarı” düşünce ve hareketler değil, şehir medeniyetini kuran ilim ve tefekkür sahili önderlerin geleceğimiz için ilham kaynağı olmalıdır.

              İSLAM-BATI KARŞILAŞMASI

              İslâm-Batı karşılaşmasının bir “fikrî” birde “sosyal” (siyasî, askeri ve iktisadî) yönü vardır. Birinde olup bitenler diğerini doğrudan doğruya etkilemektedir.

              Batı sadece İslâm dünyasını ve Müslüman milletleri topla, tüfekle işgal etmiyor, onun zihniyetini, inancını, manevi-milli değerlerini, imkân ve kabiliyetlerini sorguluyor ve eleştiriyor. Eğer İslâm dünyası güçlü olmuş olsaydı, Hristiyan Batı’nın bu dünyayı M. Akif’in deyimiyle, “tek dişi kalmış canavar” halet-i ruh iyesiyle yok etmeğe yeltenenemediği bir, durumda olsaydı, İslâm-Batı münasebetleri elbette çok farklı biçimde kurulabilirdi.

              İslâm medeniyetinin yükseliş döneminde, “ilim, tefekkür, tecrübe ve araştırma”ya dayanan ilmi zihniyetin ve bilimsel düşüncenin hâkim olduğu bir devirdi. Daha sonra birçok sebepler yüzünden bu değerleri kaybeden’ Müslümanlar, tarihi zaman içinde meydana gelen yeni “değişimlerin” otaya çıkardığı “sosyoekonomik” ve “kültürel” meseleleri, kendi perspektifi içinde “sebep-netice” zinciri içinde inceleyip, neticelere yön vereceğine, kendi hayal dünyalarında geliştirdikleri bir takım “imajlara”, “zihni spekülasyonlara” göre “olaylara” yön vermeye bal-adılar. Bu ise “çöküş kültürünü” ve bunun ürettiği “çöküş zihniyetini” geliştirdi. Batı ise, daha önce bizim sahip olduğumuz bu “ilmi ve araştırmacı zihniyete” sahip olarak büyük mesafeler kat ederek gelişmenin zirvesine tırmanırken biz, “ortaçağlaştık”, “geriledik”.

              Batı’nın bu gelişmişliği karşısında, eski medeniyetlerinin özlemini çeken Müslüman milletlerin bu “ezilmişlikten”, “gerilikten” kurtulmak için bir takım fikirler, düşünceler ortaya atıldı.

              - Bir kısım fikir sahipleri, İmâm-ı Âzam’ı ve tasavvufu toptan suçlayacak kadar ileri giderek, 15 asırlık İslâm tecrübesini yok sayıp, bugün birer Müslümanın kalbinde ayrı bir yeri olan Asr-ı saadet’e dönmekle kurtulacağımızı ileri sürmektedirler.

              Bunlar, entellektüelizmin ve akılcılığın her çeşidine karşı olan ve “kelamî” düşüncenin de yersizliğini ileri süren bir nevi “fundamentalist” görüş sahibidirler. Kaynaklan kendi psikolojilerine göre yorumlayıp, alında bir sosyal cinnet hali olan “devrimciliği” İslâm’a yamamaya çalışanlardır. Din alanı ile bilim alanını birbirine müdahale etmeyecek şekilde ayırıyorlardı. (Kadı Selefiyeciler gibi).

              Diğer bir kısım fikir sahipleri ise, 15 asırlık “İslâm tarihine bir “tecrübe” ve “miras” olarak değil, bir nevi “zamanın durduğu an” olarak bakanlardır. Bunun anlamı İslâm’ı “tarih-dışlığa” itmektedir. Sorgulayıcı, analiz edici, ilmî düşünceyi “öldürücü” bir tavır. (Görenekçi Müslümanlar).

              Bu görüşler, İslâm dünyasının bugünkü bunalımlarını çözecek nitelikte olmayıp, aksine, İslâm’ı birinci Kriz döneminde olduğu gibi, siyasî platformlara çekerek büyük farklılaşmalara sebebiyet vermiştir. İslâmî gelenekten hareket etmedikleri için bugün, ne İslâm’ın, ne de Batı’yı anlamamız konusunda derli toplu bir yaklaşım geliştirmediler. Düşünceden bahsettiler, fakat entellektüelizmin ve akılcılığın karşısında olmayı da ihmal etmediler, “özde değil” espiride” kaldılar.

              Elbette ki İslâm dünyasının bir silkinmeye, bir dirilişe acilen ihtiyacı var. Hele, “bilgi çağı”, “sanayi-ötesi” toplum gibi yeni ufuklara yönelen insanlık, yeniden İslâm’ı merak ederken!

              Bugün Müslüman milletlerin düşünce ve sosyal hayatlarında ciddi sorunları olduğunu kimse inkâr edemez. Bunların çözümü içinde “ilmi, analitik” zihniyete ye irade hürriyetine sahip gerçek mütefekkirlere ihtiyaç vardır.

              İslam’ın “politize” edilmesi bir çözüm yolu değildir. Çünkü İslam’da ilk tefrika siyasetten çıktığı gibi, bugünde ikinci kriz döneminin sebebi yine politikasyonun ortaya çıkardığı büyük farklılaşmadan dolayıdır.

              Yine İslam tarihine baktığımızda, İslam’ı aşırı derece de politize ederek, dini siyaset girdabına çekenlerin, İslam medeniyet misyonunu zihinlerde uzaklaştıran “devrimciliğin, Müslüman milletleri ne hale getirdiğini görmekteyiz (Haricilik ve Şia gibi).

              Hâlbuki “politizasyon”, İslâm’ın birinci kriz döneminde denenmiş, “katliam” ve “anarşiden” (fitneden) başka bir şey getirmemiştir, İslam’ın şehir medeniyeti kurma misyonun düşünce ve hukuk sahasındaki temsilcileri olan Sünnî ulemânın tavrı da böyleydi.

              Nitekim zalim hükümdarlara karşı gerçekleri söylemekten çekinmeyen bu mümtaz insanlar, kendilerine zulüm etmelerine rağmen, “fitne katilden beterdir” hükmü uyarınca, bunlara karşı “isyan” edilmesi gerektiği hususunda “fetva” vermemiş olmaları son derece “câlib-i dikkattir”. Böylece İslâmiyet, siyasetin kasırgalarının dışında kalarak, kendi medeniyet misyonunu ye­rine getirme imkânını bulmuştur.

              Bu açıdan bakılınca, İmam-ı Azamla, Yunus Emre ile Mevlana, İbn Haldun ve Cevdet Paşa ile Türkiye’de ve Ortadoğu’da üstlenen “Hizbullah”, “Emel” ve İslâm’ı Cihad” gibi Şiâ ve Vehhabî kaynaklı bazı terör örgütlerinin arasında bir irtibat kurmanın hiç bir mantığı yoktur!

              Aslında bu “devrimci-Yeni Hâricîlik” hareketinin temelinde sosyolojik ve politik bir gruplaşma (kabileleşme) şuuru vardır.

              Siyaşî hırsları sebebiyle, “müjdelemeyi” değil, sadece “korkutmayı” yani “insan-ı kâmif’i değil, “eylemci”yi tercih etmektedirler!

              Böyle bir zihniyetin hakim olduğu bu gruplar, terörist bir tavırla hareket etmekte ve Hümeynî gaddarlığı ile “şer’i tağyir ile terzil” ederek, Allah’ı elçisini (S.A.V.) devrimci Peygamber” yaftasını yapıştırmaya kalkışmaktadırlar!

              - Eğer Türkiye’yi Suudi Arabistan, İran ve Filistin gibi görüyorsanız.

              Eğer Türkiye’deki din anlayışıyla, İran Şiâsının ve Suudî Arabistan’daki Vehhabî mezhebinin siyasî ve inanç doktrinlerinin arasındaki köklü farkları bilmeyecek kadar yüzeylerde ve bir takım sloganla içinde dolaşıyorsanız!

              - Ve eğer, 15 asırlık tarihin, Türkiye’de, İran’da ve Orta Doğu’da farklı gelenekler, müesseseler, birikimler ve içtihatlar sebebiyle farklı anlayışlar doğurduğundan habersiz seniz!

              - Ve yine, İslâm’ın medeniyet misyonunun Toplumları kabile asabiyetinden daha gelişmiş ve organize bir sosyal yapıya, kültür ve kimliğe, (millet ve devlet şuuruna) yönelttiğinin doğuş şartlarını ve tarihteki yerini bilmiyorsanız!

              - Yani eğer milli ve manevi kültür miraslarınızdan kopmuşsanız!

              O vakit;

              - Türkiye’yi Suudî Arabistan, Filistin ve İran olarak görür. Humeynî’yide “rehber” sanabilirsiniz.

              - İslâm adına “terör” estirenlerin hareketini “cihad” sanıp alkışlarsınız! O zaman da, İslâm düşmanlarının ve “radikal-laikçilerin” “irtica” yaygaralarına çanak tutmuş ve ekmeklerine yağ sürmüş olursunuz!

              Hz. Peygamber {S.A.V.) Müslümanlara en büyük zulümleri yapan Müşrik Kureyş’lilere karşı yeri gelmiş savaşmıştır. Ama “terör” yoluyla kendisine ve ashâbı’na işkence eden Müşrik Kureyş’lileri öldürmemiştir! Cinayet ve suikast tertip etmemiştir!

              Çünkü savaş ile terör farklıdır.

              Biri nikâhlı diğeri nikâhsızdır! Yani bir meşru diğeri gayri meşrudur!

              - İslâm adına “kıyam” eden (ayaklanan) ve çeşitli görüşler etrafında kümeleşmiş bu grupların ortaya koyduğu tavırlar karşısında, Müslümanların gündemini haliyle “hangi İslam?” sorusu işgal etmektedir.

              - Kitap ve Sünnette “tek”, ama Müslümanlar arasında bir yığın fırkalar, cemâatler, yorumlar ve örgütler biçiminde rengârenk bir manzara ve çelişen tavırlar gösteren bir İslâm!

              - Sünnî geleneklerden tamamen kopmuş, “devrimci-anarşist” zihniyetin hakim olduğu “Haricîliğin” şimdiki temsilcileri topluma kabul ettirmeye çalıştıkları, “gazabı, merhametini unutturmuş” bir İslâm mı? Yoksa,

              - “Hakikatin özündeki”, “merhameti gazabını aşmış” bir İslâm mı?

              - Manevi boşluk içinde çırpınan Batı’nın bu bütün dünyanın İslâm’a ilginin arttığı bu dönemde, Müslümanların bu sorunun cevabını vermelidirler!

              “Bilim çağının”, “Sanayi-ötesi” toplumun oluşmağa başladığı bu ikinci kriz döneminde, İslâm’ı, “korku ve dehşet” sebebi haline getirerek değil, yine bir medeniyet hamlesi olarak yargılamalara intikal ettirmek gerekiyor. Sünnî itikadda olmasına rağmen, bunun siyasî ve itikadî yönlerini yeterince bilmeyen grupların bazıları, sapık fırkaların metotlarına özenerek eyleme girişmeleriyle İslâm’ın tarihi misyonunun yok sayan bir çılgınlık olacaktır.

              Bu bunalımları aşmak ve çözüm getirmek için Müslümanların “Fanatizme”, “politikazasyona” değil, “İrade hürriyetine, demokrasiye, ilmi düşünceye, tefekküre ve insan-ı kâmile” ihtiyacı vardır.

              - Geçmişten bugüne kadar geçen tarihi zaman içindeki olayları incele­diğimizde, biz bu sonuca varıyoruz.

              O yüzden Müslümanlarda İslâm’ı “dünüyle, bugünüyle” ve “yarınıyla” yeniden düşünmek zorundadırlar kanaatindeyim.

 

 

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Köşe Yazarları


ATİLLA İLHAN
Salı, 31 Mayıs 2022
...
TÜRK BAYRAMI: NEVRUZ
Salı, 29 Mart 2022
...

An itibariyle ziyaretci sayısı:

181 ziyaretçi ve 0 üye çevrimiçi