Dr.Mahmut Rişvanoğlu

TARİH VE TARİH BİLİNCİ
Dr.Mahmut RİVANOĞLU
 
 
Kim ne derse desin soyumuzun, dilimizin, dinimizin, kıymet verdiğimiz bütün milli ve manevi değerimizin kaynağı eskilerdedir, Bir millet nereden, hangi maceralardan geldiğini, hangi dramların, fedakarlıkların, hangi kahramanların ürünü olduğunu, ancak tarih bilir. Bundan dolayı nasıl bir millet için tecrübe denince kültür anlıyorsak, hayat denince de tarih anlarız.
Romalılar tarihe “Historiaestmagistravitae” derlerdi;yani ‘hayatın üstadı’ kabul ederlerdi. Tarihe, klavuzluk etmesi için müracatta bulunurlardı.
İnsanlara ibret olsun diye anlatılan “Ad” ve “Semud” gibi kavimlere dair kıssalara, Müslüman olmayanlar “bunlar eskilerin masalları” diyorlardı. Müslümanların kanaatlerine göre ise bu kavimler, Allah’ı ve peygamberlerini inkar da ısrarcı olmaları, alay etmeleri ve toplum olarak da her türlü ahlaksızlığın ve adaletsizliğin cezasını çekmişlerdir. Bu iki değişik anlayışı, geçmiş olaylara farklı bakışları ortaya koymaktadır. Birincisi; ‘onlar olup bitmiş’ diyerek tarihe itibar etmemektedir. İkincisi ise; Kur’an ‘ daki metodu benimseyip, geçmiş olayları yorumlamak, onlardan ders almaktır. Geçmişteki olayları herhangi bir yoruma, 
sebep-sonuç ilişkilerine göre analize tabi tutmaksızın, pul koleksiyonu yapar gibi, olaylar koleksiyonu tarzında anlaşılan bir tarih manasızdır.
İtalyan tarihçi ve filozofu BenedettoCroce, “Gerçek tarih, çağdaş tarih” diyor. Yani ölülere değil, dirilere hitap edilmesi gerektiğini belirtiyor. İçinde yaşadığımız çağdaş meseleleri ancak tarihin penceresinden bakarak anlaşılması ve çözülmesi gerektiğini belirtmeye çalışıyor.
Tarih sadece maziyi-geçmişi bilmek değil, aslında geleceği yapmak sanatıdır. Tarihin, geçmişten günümüze ışık tutması bize hem günümüzü değerlendirme fırsatı, hem de geleceğe dair tahminlerde bulunmak imkanı verir. Ama hemen belirtmek gerekir ki tarihin vereceği bu imkan, hiçbir zaman fizik, astronomiye dair, mesela Ay’ ın ve Güneş’ in tutulması hakkında verilen bilgiler gibi kesinlik ifade etmezler. Çünkü tarih sosyal olaylar manzumesidir; yani sosyal bir laboratuvardır. Günümüzdeki sosyal, ekonomik ve kültürel meseleleri çözmek için faydalanabileceğimiz ‘gözlem ve tecrübeler’ olarak idrak edilmelidir.
Tarih, keşfedilen bir alem olmaktan ziyade, âdeta oluşturan bir âlemdir. Bu alem olmuş bitmiş ve tekrar edilemeyen bir olaylar bütünüdür. Bizi fanilikten kurtaran, ebedilik hissi içimizde uyandıran da budur. İşte buna tarih şuuru diyoruz. Milletlerin varlıklarının korunmasındaki en önemli unsur tarih şuurunun varlığıdır.
Tarih şuuru, tarihin akışı hakkında belli bir görüş sahibi olmak demektir.İnsan, tarihi olayları anlamlı bir bütün içindeki parçalar halinde gördüğü anda “tarih şuuru” kazanmış demektir.
Milli tarih şuuru her milletin insanlarını belli bir milli benliğe mensup kimseler haline getirir; bu da müşterek tarihe sahip insanların ortak çalışması ile kuvvetli bir gelecek oluşturma fikrini hasıl eder. Bu milli bilincin ve millet olarak birliğin sigortasıdır.
Bugün, çağımızda, Türk aydınları(!)  arasında ciddiye alınması gereken bir “tarih bilinci” hemen hemen zaafa uğramıştır. Müslüman Türk milleti uzun bir zamandır bu büyük hafızadan yani ‘tarih bilincinden’ uzaklaşmıştır. Okullarda ise artık bu konu hiçte ciddiye alınmamaktadır. Nesiller, tarih bilgisi ve şuurundan tamamen kopuk olarak yetiştirilmektedir. Köksüz bir nesil.
Bir aydın meselesi olarak da bu zafiyetin en önemli temel unsuru olarak hemen hemen bütün zafiyet alanlarında olduğu gibi felsefeden mahrumiyettir. Felsefesizlik, hemen hemen her hususta olduğu gibi tarih üzerinde de ‘derinlemesine düşünmemizi’ ve tarih bilinci geliştirmemizi engellemektedir. Felsefesizliğin sıradanlaştığı fikir dünyasında bir “Bilim olarak tarih” sadece; ‘hangi savaş ne zaman oldu, kim kim ile hangi tarihte savaştı, nereleri istila ettiler veya fethettiler’ gibi kronolojik bir basitliğine indirgenmekte, bir “varlık tarihi” de adeta bir efsaneler yumağı, bir mitoloji haline dönüşmektedir.
Bir başka önemli amil de, tarihe ‘ideolojik, mistik ve fetişizm penceresinden bakılması yani Tarihi Varlık Alanı‘ nın hiçbir tahlile tutulmadan, sorgulamadan doğruluğuna kesin olarak ve de mistik bir anlam izafe edilerek inanılan ‘belirli’ katı ideoloji gözlükleri arkasından ‘belirli’ görüntülerini vermektedir. Bu ideoloji gözlüklerinin en temel görevi, Tarih hakkında ‘sanal gerçeklik’ duygusu yaratmak; Tarih’ in kendi gerçekliği içerisindeki gerçek görüntüsünü değil, gözlük tarafından nasıl ‘görülmesi’ arzu edilmişse öyle görülmesini sağlayan, çarpıtılmış bir ‘yapay(sun’i) ve sanal Tarih’ yaratmaktadır.
Eğer tarihe, fetişt bir gözle bakacak olursak, o zaman tarihi kaskatı ideolojilerin batağına saplamış oluruz ki, o zaman tarih, artık bir karanlığa gömülmüş olacaktır.
Sadece islam dünyasının değil, bütün insanlığın yetiştirdiği en büyük sosyolog ve düşünürlerden biri olan ‘ İbn Haldun’ , İslam medeniyetinin bir nevi “diyalektiğini” ortaya koyduğu dev eseri ‘mukaddime’ de tarih hakkında şunları yazıyor ;
“Tarih ; tabiatın ve halkın durumunu, bunların hallerinin nasıl değiştiğini, dünyada kurulan devletlerin sınırlarının ve hakimiyeti alanlarının nasıl genişlediğini, insanların dünyayı nasıl mamur hale getirdiklerini, göçme dönemlerinin geldiğini bildiren tehlike çanları onları ikaz edinceye kadar, yıkılma ve yok olma vakti gelip çatıncaya dek insanların dünyayı imar etme işi ile nasıl uğraştıklarını bize bildirir” 
(Mukaddime I, Süleyman Uludağ terc.Dergâh yayınları, sf. 200)
Aslında İbn Haldun bu satırlarıyla tarihin nasıl olması gerektiğini ve kendi tarih anlayışını ifade etmektedir. Nitekim bizde de yaygın tarihçilik genelliğinde “nasıl ?” sorusunun cevabı pek araştırılmaz. Bir alışkanlığın devamı olarak, İslam ve türk medeniyeti söz konusu olduğunda, bunların teşekkül ve gerilemesindeki sebepler “nasıl ?” sorusunu karşılayacak şekilde ortaya konmaz, Yükseliş devri anlatılırken ‘sanki efsanevi’ bir izah yapılıyor veya bir mucize anlatılıyor gibi bir üslup kullanılır. Yahut, bu medeniyetin parlak eserleri, şahsiyetleri, başarıları “havada izahlar” olarak sergilenir. Çöküş sebepleri anlatırken de aynı üslup ile bakılmakta; tarihi şahsiyetlerin kabiliyetsizliği ‘imanların’ azalması, ‘zevk ve sefaya’ dalmaları gibi bir takım olaylara tek sebepmiş gibi bağlanmaktadırlar.
Yani böyle bir tarih anlayışı veya tarihe böyle bir bakış tarzında, ‘yaşanmış geçmiş’ tarihi, hemen ideolojik mevzilere çekmekte ve ‘Red-Kabul’ şeklinde bir cepheleşme ortaya çıkmaktadır.
Böylece, zihinlerimizde bir ‘tarihi sürec’ kavramı, “tarihi devamlılık” şuuru, “sebepler-neticeler” silsilesi teşekkül etmez, “hallerin nasıl değiştiğini” gereğince anlayamadığımız gibi, ortaya ‘yapay ve sanal’ bir tarih anlayışı ortaya çıkar ki, böyle bir tarih zihniyetin bazı olumsuz sonuçlarını şöylede, birkaç madde ile özetleyebiliriz;
- Tarih, kendi gerçekliğinden ‘bilinçli’ olarak koparılmakta ve yeniden yapay(sun’i) olarak bir nevi ‘tarih mühendisliği’ zihniyeti ile inşa edilmekte, ideolojik şablonlara gore tarih düzenlemeye tabi tutulduğunda ise tarih ‘yakutsanmaktaya da lanetlenmiş tarih’ anlayışları yaratmaktadır.
- Anlaşılmaz bir hale dönüştürülmüş olduğu için artık tarih’ den Pratik sonuçlar çıkarılması da imkansızlanmaktadır ki, mesela bunun neticesinde, tarihin ders ve ibret alınacak ve aynı zamanda, günümüzü aydınlatacak niteliği ortadan kalkmış olacaktır.
Her sosyal olayın ve / veya olgu’nun kökleri bir şekildet arih’ te olduğu için tarih’ ten soyutlanarak bağımsız kompartımanlar şeklinde tek başlarına mütalea edilemeyecekleri gözönüne alındığı takdirde ; bu durumun bir  kopukluk hasıl ederek, olayları ve olgular bütünlüğünün parçalanmasına ve bunun da günümüzün anlaşılmasının, mühim bir parametresinin tahrip edilmesi yüzünden, zor, hatta çok kereler imkansız hale gelmesine yol açmaktadır. Böyle bir  tarihe bakışta ki ideolojik yaklaşımlardan dolayı, tarihin günümüzdeki akışının anlamını pek kavrayamıyoruz,  gerçek anlamda ilmibiranalitik zihniyet kazandığımız için de, tarih olaylara sathi yaklaşımı ortaya çıkarmaktadır.
Felsefesizliğin ve ideolojinin hoyratlığına kurban edilen Tarih’ in kendi gerçekliğinden koparılarak bir yapay ve sanal tarih haline dönüştürülmesinin hem sebebi hem de neticesi olan, birbirinin simetriği, fakat yanlışlıkta eşdeğer birer ‘tarih paranoyası’ olan “kutsanmışTarih” ve “lanetlenmişTarih” anlayışları haliyle çok öneml iyanlışlara ve sapkınlıklara sebebiyet vermektedir.
Şimdi ; Kutsanmış Tarih anlayışında, Batı’ nın ezici üstünlüğünün devam ettiği şu ‘azgelişlik’ ortamında, ‘gelişmiş devirlerimizin’ büyük simalarını zihnimizde ‘insan-üstüve de mitolojik’ varlıklar gibi Kabul eder, dokunulmaz bir kutsallık alanı haline getirir; “ah, nerede o devirler” diyerek içimizi çekeriz. Burada tarih bir‘fetiş’ ,tabu haline getirilmiştir.
Veya bunun tersi olarak da tarihi lanetlenmiş bir oldu gibi bakar lanetlenmiş tarihile karşı karşıya kalmış oluruz. Bu anlayışa gore tarih, taşlanan bir şeytan, bir hakaret objesi haline dönüştürülmektedir.
İşte, bu şekil paranoyaların dürtüsü ile iki aşırılık ortaya çıkar; “Tarihe kaçış” ve “Tarihten kaçış”.
Tarihe kutsanmış olaylar manzumesi olarak bakanlar ‘tarihe’ kaçarken, tarihi lanetliyenler de ‘tarih’ten kaçmaktadırlar.
GerekTarih’e kaçış ve gerekse de Tarih’ten kaçış, özellikle bizim gibi, potansiyel olarak düşmüş ve irtifa kaybetmiş toplumlarda daha yaygın ve şiddetli bir hal almaktadır.  Bu şekil çarpık bir zihniyetten dolayı, medeniyetimizin tarihi gelişme ve gerilemesinin “nasıl ?” ını farketmediğimiz için, bu gün özlediğimiz yükselişin nasıl olacağını da pek kestiremiyoruz.
 
 
 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Köşe Yazarları


ATİLLA İLHAN
Salı, 31 Mayıs 2022
...
TÜRK BAYRAMI: NEVRUZ
Salı, 29 Mart 2022
...

An itibariyle ziyaretci sayısı:

38 ziyaretçi ve 0 üye çevrimiçi